Naslednik Svetog Save u Srbiji nema crkvu

Opisuju ga kao najboljeg učenika Svetog Save, monaha o čijem se duhovnom razvoju osnivač autokefalne srpske crkve naročito brinuo. Baš njega, Sveti Sava izabrao je za svog naslednika, i tako je iguman manastira Žiče, Arsenije Sremac, 1233. postao drugi srpski arhiepiskop. Ove godine navršava se tačno 750 godina od upokojenja ovog svetitelja, kojeg Srpska pravoslavna crkva proslavlja 10. novembra, na dan njegove smrti.

Svečanije nego prethodnih godina praznik Svetog Arsenija Sremca, koji je srpskom crkvom upravljao od 1233. do 1263. godine, biće obeležen u Sremskim Karlovcima. Tu se nalazi čuvena Karlovačka bogoslovija koja nosi njegovo ime, odnosno čiji je on nebeski zaštitnik. Povodom velikog jubileja, u Karlovcima će biti upriličen stručni seminar o istorijskom liku i delu Svetog Arsenija, a u saradnji sa manastirom Ždrebaonik planirano je objavljivanje knjiga i publikacija o drugom srpskom arhiepiskopu, najavljuje protojerej Jovan Milanović, profesor karlovačke bogoslovije. Uoči samog praznika, u sredu 9. novembra, biće služeno praznično bdenije kojem će prisustvovati nekadašnji i sadašnji karlovački bogoslovi.

– Naši bivši učenici, među kojim danas ima i profesora, pevaće za desnom pevnicom, a za levom će biti sadašnji đaci. Na sam dan Svetog Arsenija biće služena sveta arhijerejska liturgija, a uveče moleban. Taj dan završićemo svečanom akademijom u Karlovačkoj bogosloviji – kaže otac Jovan Milanović.

U Karlovcima se čuvaju i čestice moštiju Svetog Arsenija Sremca, u Sabornoj crkvi svetog Nikole. Najveći deo, međutim, danas se nalazi u manastiru Ždrebaonik u Crnoj Gori i predstavlja jednu od velikih svetinja Mitropolije crnogorsko-primorske. Od kada je Sveti Arsenije 1266. sahranjen u svojoj zadužbini, Crkvi svetih Apostola u Peći, njegove mošti mnogo puta su pred vojskama i raznim drugim opasnostima izmeštane iz manastira u manastir, a od 1920. godine su u Ždrebaoniku. Zanimljivo je da su mošti ovog srpskog svetitelja stigle i do Mandžurije. Sveti arhijerejski Sinod SPC i patrijarh Varnava udovoljili su 1933. godine molbi ruskog arhiepiskopa Nestora da deo moštiju Svetog Arsenija odnese u Harbin, u kapelu Doma milosrđa.

Osim u Karlovcima, 10. novembra biće posebno svečano i u Pećkoj patrijaršiji, koja tog dana obeležava svoju slavu i sveca koji je sedište srpske crkve premestio u Peć. Sedište Svetog Save, manastir iz kojeg je i sam Arsenije potekao, Žiča, bila je isuviše „isturena” i izložena napadima neprijateljskih vojski, zbog čega 1253. godine drugi srpski arhiepiskop odlučuje da sedište crkve bude u Peći, gde podiže Crkvu svetih Apostola. U njegovom žitiju kao važan događaj beleži se još i trud da zajedno sa kraljem Vladislavom prenese mošti Svetog Save iz bugarskog Trnova u Srbiju.

– U „Žitiju kraljeva i arhiepiskopa srpskih” Danilo Drugi opisuje Arsenija Sremca kao čoveka mira i utehe, posvećenog ljudima. Mnogo je učinio za razvoj crkvenog života i poretka, od njega je crkva počela da se razvija u pravcu organizovanijeg bogoslužbenog života. Tradicija je bila da Hilandar bude mesto obrazovanja budućih srpskih episkopa, ali ona je odmah na početku prekinuta izborom žičkog monaha za arhiepiskopa. Odluka Svetog Save da za svog naslednika izabere ne nekog od episkopa nego žičkog igumana, bila je neobična, ali mudra. Arsenije je na pravi način nastavio njegov rad, utvrđujući crkvu i čineći mnogo da narod bude pobožniji – naglašava protojerej Jovan Milanović.

Kao i njegov prethodnik Sveti Sava, povukao se sa arhiepiskopskog trona. Arsenije Sremac bio je prinuđen da to učini 1263. zbog bolesti (paralize). Tri godine kasnije umro je u žičkom metohu Crnča, na Limu. Njegov kult u Rusiji je bio rasprostranjeniji nego kult Svetog Save, ali je u Srbiji drugi srpski arhiepiskop ostao u senci svog prethodnika. Otac Jovan Milanović navodi da nijedna crkva u našoj zemlji nije posvećena ovom svetitelju. Arseniju Sremcu posvećena je kapela u karlovačkoj bogosloviji i crkva u kanadskom gradu Vitbiju. I najviši orden Eparhije sremske nosi ime ovog sveca.

Da li je Sremac iz Srema

Iako bi trebalo da je relativno lako utvrditi njegovo poreklo, jer je ono već sadržano u njegovom imenu, mesto rođenja Svetog Arsenija Sremca bilo je predmet mnogih stručnih polemika. Prema različitim istorijskim izvorima i kasnijim tumačenjima, zavičaj svetitelja lociran je od današnjeg Srema, preko Mačve do Dalmacije i jadranske obale. U žitiju Svetog Arsenija, arhiepiskop Danilo Drugi navodi da je bio rodom „od sremske zemlje”, ali istraživači naglašavaju da je srednjovekovni Srem obuhvatao i teritoriju današnje Mačve, Posavine, dolinu Kolubare i krajeve do Užica. Kasnija tradicija smešta njegov zavičaj, ipak, severno od Save i Dunava, u okolinu Starog Slankamena. U prilog tome da je to postojbina Svetog Arsenija, Radovan Pilipović, u radu o ovom svetitelju, podseća da se Sveti Sava u dva navrata živo interesovao za postojbinu svog vernog učenika i da je želeo da sazna više o njoj.