Auto-put – preko Zlatibora ili Golije

Već skoro 15 godina vode se rasprave o izgradnji auto-puta Beograd–Jadran. Na tu temu organizovano je više naučnostručnih skupova. Zatim je u okviru Instituta za puteve i CIP-a urađena stručnotehnička dokumentacija do nivoa idejnih projekata, pogodnih za dalje odlučivanje.

Deonica do Požege sigurno će se završiti, ali je neizvestan nastavak dalje izgradnje. Nije, čak, donesena ni odluka kojim delom koridora će se opredeliti trasa puta – preko Zlatibora ili preko Golije, a ovo pitanje se u javnosti stalno aktuelizuje.

U studijskoj i stručnotehničkoj dokumentaciji ovog koridora analizirane su obe varijante, i to sa stanovišta prirodnih i privrednih resursa, turističkih potencijala, položaja i razvojnih mogućnosti do nivoa idejnih projekata, u čemu je učestvovao i autor ovih redova. Planirane trase se odvajaju posle Požege.

Zapadna vodi preko Zlatibora, istočnih padina Zlatara i sjeničkom kotlinom do srednjeg dela Pešteri.

Istočna varijanta vodi ivanjičkom kotlinom, dolinom Moravice i padinama Golije, spušta se na Stup i na Pešteri se spaja u jednu trasu do granične tačke – Boljari.

Na zlatiborskoj deonici dostignut je solidan nivo privredno-turističkog razvoja, uz funkcionalnu saobraćajnu povezanost i povoljne uslove daljeg razvoja.

U zoni ivanjičke deonice konstatovani su vrlo slaba saobraćajna mreža i slab privredni razvoj, ali su bogati šumski, poljoprivredni, turistički i lovni potencijali. Stručna opredeljenja o prednostima su ostala otvorena zbog iskazanih različitih interesa lokalnih zajednica.

Dileme u vezi s budućom trasom auto-puta pokrenuo je i tekstom u „Politici” (6. marta) inž. Nikola Čukanović, ali pristrasno i sa više pogrešnih i proizvoljnih podataka i ocena. G. Čukanović zagovara golijsko-peštersku varijantu trase, koja je duga 109 km, dok je zlatiborska duga 125 km, ali on tvrdi da je zlatiborska varijanta duža 50 kilometara, umesto 16, pa bi se kraćom varijantom uštedelo oko 250 miliona evra, računajući kilometar auto-puta pet miliona evra, što nije tačno.

On ne zna da po inženjerskim procenama kilometar auto-puta na najtežim terenima, kao što su ovi, košta do deset, pa i do 11 miliona evra.

Opisujući šire područje „sjeničko-pešterske visoravni”, proizvoljno je glorifikuje i uvećava. Kaže da je ova visoravan „ogroman prostor, oblika velike tepsije, površine oko 100.000 kilometara kvadratnih”, pa nabraja sve okolne planine.

No, ako bismo dodali i površine svih nabrojanih planina i pretpostavili da je u pitanju tehnička greška pa sveli površinu na 10.000 kvadratnih kilometara, i to ne bi bilo tačno. Našom proverom površina Pešterske visoravni s pripadajućim orografskim delovima okolnih planina iznosi 2.700 do 2.800 kvadratnih kilometara.

Čukanović takođe tvrdi da po bogatstvu šuma, stočarstva, lova i pčelarstva ovo područje „nema premca u Srbiji”. No, i pored 12.000 hektara pošumljenih goleti koje navodi, uži predeo Pešterske visoravni ima odlike travno-stepskih predela, sa ostacima degradiranih šuma, što se može videti i iz priložene fotografije uz tekst.

Inače, gospodin Čukanović pravilno zapaža da su uslovi za izgradnju i održavanje auto-puta preko obešumljenog prostora Pešteri nepovoljni zbog velike nadmorske visine iznad 1.150 metara i izloženosti nepovoljnim vremenskim uslovima tokom zime, sa srednjom januarskom temperaturom uglavnom ispod nule, a često i do minus pet stepeni.

Dugo se zadržava i visoki snežni pokrivač koji često zavejava puteve i otežava saobraćaj.

Ipak, golijsko-pešterska deonica može imati izvesnu prednost pre svega kao nerazvijeno područje zbog velikih šumskih resursa Golije i njenih bogatih turističkih potencijala, povoljnih poljoprivrednih uslova ivanjičkog kraja i rudnika Štavalj.

Činjenica je, takođe, da se zlatiborska deonica auto-puta može normalno razvijati i s modernizovanim postojećim putem, dok će bez ovog puta ivanjičko-golijsko područje ostati dugoročno privredno zapostavljeno, te ove dileme nije jednostavno rešiti.

Naučni savetnik