Kroćenje voda u južnom Banatu

Pančevo – Močvarni predeli južnog Banata poprište su dva i po veka borbe ovdašnjeg življa sa onim što je priroda davala, ali i uzimala. Tako bi kakva mapa prikazala sistemom kanala izbrazdano lice južnobanatske crnice, koji su je branili, a podzemne vode i reke krotili od izlivanja. Preko njih pružaju se i danas nedugi mostovi, poput onog najstarijeg u Pločici, a preko Tamiša čelični, arhitektonski zanimljivi i lepi, pešački u glavnim ulicama Bele Crkve i Vršca. Naiđe se još i na poneku seosku pumpu, vodotoranj i usamljenu vetrenjaču koja vuče vodu, kao što je jedina u Sušari, a šta tek reći o seoskim, salaškim bunarima, đermovima – krajputašima i dolapima u Vladimirovcu kod Pančeva i Pandini, starim koliko i ova naselja koje su pokretali konji. Ne treba zaboraviti ni bisere ušća Tamiša u Dunav kod Pančeva, svetionike jedinstvene u Evropi, a ni manje lepe, ali korisne crpne stanice i čuvarnice na Dunavu kod Ivanova, Dubovca i u Kovinu, odavno u penziji, ali očuvane.

Kako su ljudi nekada živeli kraj vode, od vode, krotili prirodu i koristili je upravo govore svi ovi dragoceni svedoci vremenima, njih preko pedeset prikazanih na izložbi „Hidrološko nasleđe južnog Banata” u Narodnom muzeju Pančevo, koju su priredili stručnjaci ovdašnjeg Zavoda za zaštitu spomenika kulture, povodom 24 godina od osnivanja ustanove.

„Ovo je nekada bilo močvarno područje i zato ima mnogo hidrotehničkih objekata. Ljudi su se na ovom terenu trudili da kanališu vode, ukrote ih, privedu nameni – da im one ne smetaju, već da im služe. Mi smo sve te objekte popisali, fotografisali i sada o njima postoji iscrpna dokumentacija. Iznenađuje da su mnogi u sasvim dobrom stanju, kao crpne stanice u kojima su sačuvane prvopostavljene mašine, iako neke već dugo ne rade. Izdvojila bih i veoma interesantan stari most u Pločici iz vremena Austrougarske, koji se i danas pruža preko presušenog kanala. On je u lošem stanju, sa njega neprestano nestaje opeka i zato smo se opredelili da ga predložimo za zaštitu kao spomenika kulture”, kaže za „Politiku” autorka izložbe diplomirani inženjer arhitekture Jasmina Vujović.

Uz podršku Pokrajinskog sekretarijata za kulturu, obilazak terena južnog Banata realizovan je 2015. godine, kao deo višegodišnjeg projekta koji se bavi industrijskim nasleđem. Ekipe zavoda prošle su teren vođene prethodnom dokumentacijom, ali je on sada detaljno pregledan, slika je upotpunjena podacima dobijenim od ustanova i organizacija, a dragocene su i priče ludi koji se još uvek sećaju vremena nastanka i rada pojedinih objekata.

„Obišli smo sve opštine regiona, urađene su fotografije i pribavljeni iscrpni podaci o objektima, a rezultat je ova izložba, no s obzirom na to da je reč o velikom terenu bavićemo se i u narednim godinama temom industrijskog nasleđa. Već smo konkurisali za skladišne objekte, a potom na red dolaze saobraćajni i stambeni objekti za smeštaj radnika, opšteproizvodni i posebno prehrambeni proizvodni objekti, kojih je i najviše na ovom terenu. Važno je nastaviti ovaj rad zato što je industrijsko nasleđe vrlo malo istraženo kao mlado, jer se industrija najkasnije razvila, a hidrološko nasleđe je posebno interesantno na vodama bogatom području”, dodaje Vujovićeva.

Nakon Bele Crkve, „Hidrološko nasleđe južnog Banata” biće izloženo u svim opštinskim sedištima regiona. Njen nastavak su i već zakazana prigodna predavanja u Gradskoj biblioteci Pančevo, a iz zavoda najavljuju da će svake naredne godine biti obrađena jedna vrsta industrijskog nasleđa, sve do 2022. i obeležavanja tri veka od osnivanja Pančevačke pivare, najstarijeg industrijskog objekta šireg regiona, uz publikaciju koja će obuhvatiti kompletno industrijsko nasleđe južnog Banata.