Snežnoj gospi mole se i katolici i pravoslavci

Putnik koji starim putem od Novog Sada krene ka Beogradu, ugledaće uz drum, na izlasku iz Petrovaradina, crkvu sa dva visoka čeona tornja. Iz manje kupole u začelju, neuobičajeno, izdižu se dva simbola – krst i polumesec.

Crkva Snežne gospe na petrovaradinskom potesu poznatom kao Tekije jeste rimokatolička, ali su u nju oduvek dolazili i pravoslavni vernici, a to čine i danas. I jedni i drugi pale sveće i mole se pred slikom Gospe Tekijske ili Snežne gospe, za koju veruju da je čudotvorna.

Već tri veka, ta slika Bogorodice sa detetom u naručju nalazi se u ovom svetilištu Sremske biskupije. Za hodočasnike se otvara prve nedelje posle Vaskrsa i vernici crkvu posećuju sve do jeseni. Prema predanju, sliku je darovao austrijski princ Eugen Savojski, kada je hrišćanska vojska koju je predvodio u slavnoj Petrovaradinskoj bici 1716. godine pobedila gotovo triput brojnije Turke. Otuda na kupoli bogomolje i krst i polumesec, jedan ispod drugog, čime se simbolično pokazuje hrišćanska pobeda, objašnjava upravitelj svetilišta, velečasni Ivan Rajković.

Crkva Snežne gospe koja svedoči svim tim događajima vezana je neraskidivim nitima sa Petrovaradinskom bitkom, posle koje turska vojska više nikad nije prešla Savu i Dunav.

Bitka se na Tekijama odigrala 5. avgusta, na praznik Snežne gospe, koju je Eugen Savojski i ranije smatrao svojom zaštitnicom. Tog dana, prema predanju, pao je sneg, a turska vojska nije bila spremna za takve uslove. Naš sagovornik kaže da je sneg u ovoj priči samo legenda, mada vremenski uslovi, iznenadna oluja i kiša, najverovatnije jesu uticali na tok bitke, na to da se turski rovovi napune vodom i barut pokvasi. Zanimljivo je, po njegovim rečima, i to da je u okolini bila tatarska konjica sa nekoliko hiljada konjanika, koja se u danu bitke nije makla sa svog položaja.

„Ta bitka je veoma interesantna, imala je čudni skoro neobjašnjiv tok, i zato joj se pridaje zagovor Gospe”, kaže Rajković.

U to vreme, na mestu današnjeg hrama na Tekijama, nalazila se omanja crkva posvećena bezgrešnom začeću Blažene device Marije. U njoj je posle pobede nad Turcima održana svečana liturgija. Prisustvovali su joj sveštenici, oficiri i vojnici, a Eugen Savojski je crkvi ostavio sliku Bogorodice.

„Od tada slika prebiva ovde i ljudi dolaze da joj se mole za zdravlje, da izmole za svoju decu, srećan brak – uopšte za pomoć”, priča upravitelj svetilišta.

Zidovi hrama puni su zahvalnica hodočasnika, isklesanih u latinici i ćirilici, na srpskom, hrvatskom, nemačkom, mađarskom jeziku. Među zavetnim darovima su i srebrni medaljoni, izloženi u muzeju pri crkvi. „Ljudi su ih tu ostavljali kad su ozdravili. Od čega je ko bolovao može se zaključiti po tome da li je medaljon u obliku noge, oka, srca...”, objašnjava petrovaradinski župnik.

U krugu crkve na Tekijama nalazi se i Križni put, kojim hodočasnici idu i simbolično prate put Isusove muke: od Pilatove osude na smrt, preko hoda do Golgote i razapinjanja na krst.

Inače, „tekije” je turska reč i označava odmorište ili kuću molitve koja je na tom mestu postojala u 16. veku i služila je turskim putujućim trgovcima da se tu klanjaju, odmore se i osveže. Ispod Tekija su bila dva izvora vode, jedan teče i sada.

„Ljudi i danas drže da je ta voda čudotvorna, ali ja to ne tvrdim, mada sam imao svedočanstvo da su nekima zarasle neisceljive rane kad su ih tom vodom ispirali”, navodi velečasni Rajković.

Ova tekija je napuštena kada su se Osmanlije u 17. veku povukle sa tog prostora, pa su je franjevci i isusovci, koji su iz Osijeka stigli u Petrovaradin, preuredili u hrišćansku bogomolju i posvetili Blaženoj Mariji devici.

„Naša glavna događanja ovde su 25. i 26. jula, kada slavimo svetog Joakima i svetu Anu, roditelje Blažene device Marije, i to zovemo ’male Tekije’. A na sam dan bitke, 5. avgusta, obeležavamo blagdan Gospe snežne ili ’velike Tekije’”, objašnjava upravnik svetilišta.

Današnji izgled crkve u neogotskom romanskom stilu potiče iz 1881. Prvi upravnik svetilišta bio je opat i župnik Petrovaradina Ilija Okrugić Sremac, koji je hram temeljno obnovio. U njemu je i sahranjen 1897.

„Bio je veliki ekumenista i prijatelj vladike u Sremskim Karlovcima i patrijarha Srpske pravoslavne crkve. S njima je imao veoma dobre odnose, baš kao i Josip Juraj Štrosmajer koji je kao katolički biskup držao i istočnu liturgiju za pravoslavce koji su radili na njegovim imanjima. To se tada nije zvalo ekumenizam, već dobrosusedski odnosi. Jedni su kod drugih odlazili na slavlja, a tako je bilo i prošle godine, za 300. godišnjicu crkve na Tekijama, kada je ovde došao vladika bački Irinej Bulović kao predstavnik pravoslavne crkve. Naš biskup išao je u Sremske Karlovce, kada je tamo obnovljena patrijaršijska crkva”, podseća Rajković.

Neumorni graditelj crkve Snežne gospe, opat Ilija Okrugić bio je i hrvatski književnik i kompozitor marijanskih pesama. Poznat je kao zagovornik ujedinjenja istočne i zapadne crkve, o čemu – kako je zapisano u svetilištu – belodano govore i stihovi jedne njegove pesme: „Veseli se, Gospo, jer si naša Mati / Svima bez razlike dijeliš blagodati.”