Šest decenija Instituta društvenih nauka

Institut društvenih nauka iz Beograda osnovan je 1957. godine i juče je u prostorijama ove ustanove svečano obeleženo šest decenija njegovog rada. Na skupu održanom tim povodom govorio je sadašnji direktor Goran Bašić, a naučnicima se obratio i predsednik SANU Vladimir Kostić, koji je, čestitajući zaposlenima jubilej, ukazao na značaj rada Instituta i naučnika iz oblasti društvenih nauka uopšte, od kojih se, kako je rekao, očekuje da definišu vreme u kojem se nalazimo i civilizaciju kroz koju pokušavamo da se krećemo.

– Bez vas, bojim se da mi taj put teško možemo da nađemo – rekao je akademik Kostić, ističući da „bauk inovacija kruži Evropom” i da mu se čini da su inovacije potrebne i društvenim naukama. On je istakao da će SANU nastojati da bude što više otvorena za sve misleće ljude, ali da Akademija nije u stanju da uđe u taj posao bez stvaralaca u oblasti društvenih nauka, pa i samog Instituta.

Govoreći o šest decenija rada IDN, Goran Bašić je taj period uslovno podelio na četiri razdoblja. U prvom, od 1957. do kraja sedamdesetih godina, institut je radio pod snažnim uticajem države i marksističke ideologije, ali se u isto vreme u okviru ove ustanove pojavljuju knjige koje su bile kritičke prema komunističkoj ideologiji (Andrija Krešić „Kritika kulta ličnosti”) ili su od trajne naučne vrednosti (dela Ljubomira Tadića, Ivana Maksimovića, Mihajla Popovića i, kasnije, Radomira Konstantinovića, Đure Šušnjića i Milana Matića).

Drugo razdoblje počinje 1982. godine, kada se, u Centru za filozofiju i društvenu teoriju, u Institutu zapošljavaju profesori odstranjeni sa BU: Mihajlo Đurić, Zagorka Golubović, Mihailo Marković, Miladin Životić, Svetozar Stojanović, Ljubomir Tadić i Dragoljub Mićunović.

– Energija kojom je zračila i naučni i društveni izazov kojim je provocirala ova grupa intelektualaca bila je privlačna za kolege srednje i mlađe generacije, među kojima su se izdvajali Vojislav Koštunica i Zoran Đinđić – naveo je Bašić, napominjući da su rad „sedmorice veličanstvenih” i pomenuta Krešićeva knjiga trajno izmenili Institut iznutra.

Treće razdoblje počinje devedesetih godina, kada dolazi do devastacije resursa Instituta, uporedo s raspadom države i osiromašenjem društva. Simbol vremena propadanja bio je i Zakon o univerzitetu, koji je, gaseći autonomiju nauke i slobodu naučne misli, doveo i do oduzimanja univerzitetskog statusa Instituta.

Najzad, sadašnje razdoblje Bašić je označio kao period konsolidacije, u kojem ipak nije došlo do značajnih promena u vezi sa upravljanjem naukom i finansiranjem istraživanja, uz očiglednu nesrazmeru između ulaganja u društvene nauke i njihovog položaja, s jedne, i očekivanja od naučnika, s druge strane.

Članove Instituta juče su pozdravili i Siniša Tatalović, u ime kolega iz Zagreba, i Mitja Žagar, u ime naučnika iz Ljubljane. Povodom šezdesetogodišnjice IDN objavljen je zbornik radova saradnika Instituta, pod naslovom „’Ukalupljivanje’ ili prekoračenje granica – društvene nauke u savremenom dobu”. Posle svečanog skupa, ovaj zbornik je bio povod za raspravu koja je u popodnevnim satima održana u Institutu.

Cena 1.050 proizvoda Instituta

Institut društvenih nauka u poslednjih pet godina primio je za istraživanja na četiri projekta koje finansira Ministarstvo prosvete, nauke i tehnološkog razvoja ukupno 110.000 evra. Taj novac odnosi se na istraživanja, stručno usavršavanje, doktorske studije, objavljivanje monografija i časopisa, studijska putovanja i učešća na naučnim skupovima, organizaciju naučnih skupova, nabavku literature. U isto vreme na tim projektima ostvareno je 1.050 proizvoda – naučnih radova, članaka, prikaza naučnih istraživanja i objavljene su 34 monografije. Dakle, u svaki proizvod uloženo je u proseku 104 evra, naveo je direktor instituta Goran Bašić.