Od potrage za uranijumom do zelene energije

Pedesetih godina prošlog veka, Jugoslaviju je tresla uranijumska groznica. Za nalazištima hemijskog elementa čiju je razornu moć svet upoznao desetak godina ranije, tragalo se na Kopaoniku, kod Donjeg Milanovca, Sićevca, Prokuplja, Vranja, na Kopaoniku, Bukulji, ali i po Makedoniji, Sloveniji, BiH, Hrvatskoj. Bio je to deo jugoslovenskog nuklearnog programa, pokrenutog 1948. Do naših vremena, ostala je nedoumica da li je državni vrh smerao da krajnji rezultat tog kolosalnog naučnoistraživačkog poduhvata bude stvaranje atomske bombe. Okosnica tog projekta bio je tajnoviti naučni grad u naselju Vinča, ali je jednu od bitnih uloga imala i ustanova koja i danas postoji: Institut za tehnologiju nuklearnih i drugih mineralnih sirovina (ITNMS). Osnovala ga je Vlada FNRJ uredbom od 27. marta 1948. Narednih godina nosio je različita imena, uglavnom takva da se nije mogla naslutiti njegova prava svrha – tehnološka ispitivanja i istraživanja mineralnih, prvenstveno nuklearnih sirovina, odnosno izdvajanje urana iz mineralnih i nekonvencionalnih sirovina, dobijanje nuklearno čistih soli i jedinjenja uranijuma pogodnih za dalju preradu i razvoj reaktorskih materijala.