Sage: severnjačka legendarna literatura

Postoje različite sage iz tog perioda – one koje se bave drevnim, u to vreme savremenim vremenima, dok su druge više istorijske. Sage drevnih vremena predstavljaju herojske zapise o germanskim narodima za vreme perioda migracije tokom 5. i 6. veka, dok su sage o davnim vremenima o prvim naseljenicima i prvim generacijama stanovnika Islanda. Ove iz druge kategorije obično se zovu sage o Islanderima, porodične sage ili samo – sage.

Postoji oko 40 saga, koje se razlikuju po dužini – od nekoliko stranica, pa sve do 300, 400 stranica u obliku klasične knjige. One na krajnje realističan način, slično Hemingveju, opisuju buran život glavnih islandskih zemljoradničkih porodica tokom 10. i 11. veka, njihove sporove i saveze. Međutim, ove priče nisu zapisivane na pergament sve do kasnog 12. i 13. veka, dva veka po dešavanju događaja koje opisuju. Dobar deo veka vođena je intenzivna rasprava o tome do koje su mere one istorijski zapisi, a koliko bajke.

Autori saga prosto su zapisivali ustaljeno verbalno pripovedanje. S druge strane, neki naučnici smatraju, pre svega, da su izmišljene. Mišljenje koje u velikoj meri preovlađuje među današnjim književnim i istorijskim naučnicima koji se bave proučavanjem Islanda u periodu srednjeg veka svodi se na to da su sage umetnička tvorevina mašte, a ne istorijski zapisi.

Gretir, protagonista jedne od najvažnijih islandskih saga 

Sigurdur Nordal (islandski naučnik, pisac i pesnik) proučavao je Hrafnkelovu sagu – kratak, izuzetno realističan, zapis u kome nema preterivanja i kome se može verovati, a koji govori o sukobima među farmerima na istočnim fjordovima. Kroz pažljivu unutrašnju i spoljašnju analizu Nordal je efikasno srušio istorijski zapis ove sage, za koju se ranije verovalo da je među onim koje su istorijski najpouzdanije i pokazao da je reč o elegantno i vešto smišljenoj kratkoj priči.

I pored toga, čak ni Nordal, koji je bio ekstrem među naučnicima koji su se bavili proučavanjem saga, u svojoj tvrdnji da sage moraju pre svega da budu prihvaćene kao dela mašte, nikada ne bi porekao vezu vodećih likova u sagama sa istorijom, niti da su sage, do različitog stepena, zasnovane na stvarnim istorijskim događajima.

Ono što je najznačajnije jeste da je umetnički uspeh autora saga iz 13. veka smatrao rezultatom njihove sposobnosti da stvore privid istorijske realnosti.

Džesi Bjok, naučnik koji se bavio proučavanjem saga, istakao je da su Nordal i „izuzetno mnogo” njegovih savremenika bili „bukvalno slepi kada je reč o činjenici da će sage biti značajan izvor današnjeg interesovanja za funkcionisanje društva i tradicionalnog modela”.

Ovi naučnici, međutim, nisu usamljeni u svojim verovanjima. Antropolog Rozali H. Vaks zapazila je da „većina tih starih islandskih i starih skandinavskih materijala direktno spada u oblast istraživanja za koja antropolozi i sociolozi selektivno ne haju”. Kasnije je zabeležila da „ne veruje da igde u svetu postoji ma koji drugi zapis sličnog bogatstva, obima i interesovanja”.

Njeno mišljenje deli antropolog Viktor V. Tarner, koji je primetio da saga „ima mnogo, da su bogate i pune materijala u kojem antropolozi uživaju kada im to dozvole dostavljači na terenu”. Na jednom mestu on Ndžalovu sagu naziva „antropološkim rajem”.

Tarner ističe da „logičkih povezanosti” između ere saga i 13. veka ima „toliko mnogo” u osnovnom nivou srodnosti i teritorijalnoj organizaciji, u načinu života, oblicima sudskih rešenja i arbitraže, kao i kod normi vladajućih odnosa između pojedinaca i grupa, da sage koje se bave i ranijim i kasnijim periodima mogu da budu smatrane i modelima islandskog društvenog života koji je bio zastupljen nekoliko vekova.