Živo kulturno nasleđe Srbije

Žitnim klasovima, ružama, krstom i svim onim što simbolizuje izobilje, zdravlje i napredak domaćinstva – ukrašen je slavski kolač. Šare su uz molitvu svetitelju, zaštitniku porodice, od testa kao tankim vezenim nitima pravili ženski prsti. Slavski kolač seče se u crkvi ili uz blagoslov sveštenika u porodici kada se okupe njeni članovi, rodbina i prijatelji. Pali se slavska sveća i čita „Oče naš”.

Srbi prepoznaju slavu kao važan porodični praznik i iskazivanje nacionalnog identiteta. Koliko je veliki značaj krsne slave potvrđuje i činjenica da je upisana na Uneskovu Reprezentativnu listu nematerijalnog kulturnog nasleđa. Trideset sedam elemenata upisanih u Nacionalni registar, kao i nematerijalno kulturno nasleđe Srbije koje je na Uneskovoj Reprezentativnoj listi nematerijalnog kulturnog nasleđa čovečanstva predstavljeni su sinoć na izložbi „Nematerijalno kulturno nasleđe Srbije” u Etnografskom muzeju u Beogradu.

Na postavci čiji je autor Danijela Filipović, kustos i rukovodilac Centra za nematerijalno kulturno nasleđe u Etnografskom muzeju, prikazani su eksponati koji ilustruju šta smo sve uvrstili i upisali u registar Nacionalnog živog nasleđa. To se osim na fotografijama i video-materijalima može videti i u staklenim vitrinama u kojima su smeštene gajde, nakit, gusle, drvene čuture, činije, vezeni jastuci, svećnjaci i niz drugih predmeta koji plene svojom lepotom.

Posetioci su u prilici i da uz svaki eksponat na panoima pročitaju ličnu kartu tog predmeta, ali i priču koja otkriva kako se od zuba vremena otrglo i sačuvalo ono što čini naše nacionalno kulturno blago. Tu je i priča o kolu, rasprostranjenoj narodnoj igri u Srbiji. Najstarije verzije kola, „Moravac” i „Kukunješ”, kako piše, zabeležene su na teritoriji centralne Srbije u drugoj polovini 19. veka. Kasnije je kolo postalo rasprostranjeno i u drugim delovima naše zemlje, u regionu i dijaspori, a zbog svoje autentičnosti prošle godine stiglo je i na Uneskovu listu.

Značajan segment nematerijalnog kulturnog nasleđa su znanja i veštine koje se tiču pripremanja i konzumiranja hrane. Tradicionalna jela, čije je pripremanje upisano u Nacionalni registar nematerijalnog kulturnog nasleđa, jesu ona koja su deo svakodnevne ishrane – kajmak, cipovka, tradicionalni vojvođanski hleb... Tu je i hrana koja se sprema povodom obeležavanja Đurđevdana, poput belmuža, jela od kukuruznog brašna i sira, ali i kuvanje žmara – ritualnog i svakodnevnog jela od ovčijeg mesa, praziluka i kukuruznog brašna – u prošlosti neizostavnog običaja kojim su sprovođeni posmrtni obredi.

Novopazarske mantije pripremaju se od testa sa nadevom od mlevenog mesa, mogu da se jedu svakog dana, ali i za svečane prilike. A šljivovica se peče u selima Srbije, u čemu učestvuju različite generacije, članovi porodice, komšije i prijatelji pa taj proces ima i važnu društvenu funkciju. Zanatska znanja takođe su na listi nematerijalnog kulturnog nasleđa.

Na značaj ovog nasleđa koje se naziva i živim nasleđem i prenosi se s kolena na koleno podsetili su na otvaranju izložbe Tijana Čolak Antić Popović, v. d. direktora Etnografskog muzeja, i Danijel Sinani, dekan Filozofskog fakulteta. Postavka se može obići do kraja avgusta.