SPC u misiji očuvanja kanonskog poretka

U razmaku od svega tri dana patrijarh srpski Irinej sastao se najvišim crkvenim predstavnicima obe patrijaršije čiji je sukob već nedeljama u žiži javnosti: Moskovske i Vaseljenske.

Dve najuticajnije pravoslavne crkve na samoj su ivici potpunog prekida kanonskih odnosa posle odluke Vaseljenske patrijaršije da preuzme na sebe rešavanje crkvenog pitanja u Ukrajini. Pošto je početkom septembra Vaseljenska patrijaršija imenovala dvojicu episkopa za svoje izaslanike, egzarhe, u Kijev, Sveti Sinod Ruske pravoslavne crkve uzvratio je prekidom zajedničkih bogosluženja, nepominjanjem vaseljenskog patrijarha na liturgijama i neučestvovanjem u međucrkvenim telima. Situacija se, međutim, nije smirila, već je nastavila da se zaoštrava. Pre nešto više od nedelju dana vaseljenski patrijarh je ponovio čvrstu odluku da će crkva u Ukrajini dobiti autokefalnost, na šta su zvaničnici ruske crkve odgovorili da će prekinuti sve odnose sa Vaseljenskom patrijaršijom.

U tako zategnutoj situaciji između Moskve i Carigrada, srpski patrijarh našao se u prilici da i sa jednom i sa drugom stranom razgovara o trenutno gorućoj temi pravoslavlja: ukrajinskom pitanju i proglašavanju autokefalne crkve u ovoj zemlji. Protumačeno je tako da je reč o svojevrsnoj „diplomatskoj misiji” i da srpski patrijarh, u stvari, ima neku vrstu posredničke, pomiriteljske uloge između Moskve i Carigrada, pa bi tako trebalo da vaseljenskom patrijarhu Vartolomeju još jednom prenese stavove ruske strane. S druge strane, nezvanično je objavljeno i da Ruska crkva nije tražila od SPC da bude njihov zastupnik, već da će patrijarh Irinej iznositi isključivo stavove srpske crkve.

A ti stavovi su u potpunoj saglasnosti sa stavovima ruske crkve. To je potvrđeno prošle srede, na sastanku u Patrijaršiji u Beogradu, gde su se susreli drugi čovek Ruske pravoslavne crkve mitropolit volokolamski Ilarion i patrijarh Irinej, zajedno sa ostalim članovima Svetog arhijerejskog sinoda SPC. Kao i ruska, i Srpska pravoslavna crkva, ukratko, smatra da davanje autokefalije crkvenim strukturama u Ukrajini, mimo kanonski priznate autonomne Ukrajinske pravoslavne crkve i Ruske crkve, pod čijim je ona okriljem, predstavlja grubo kršenje crkvenih kanona.

Takav stav SPC dobro je poznat i „drugoj strani”, vaseljenskom patrijarhu Vartolomeju, koji je još krajem avgusta dobio pismo srpskog patrijarha Irineja gde se upozorava na probleme koji mogu proizaći iz nekanonskog rešavanja ukrajinskog pitanja. O tome je vaseljenski patrijarh ponovo obavešten na sastanku sa srpskim patrijarhom u Solunu u subotu. Taj susret desio se nedelju dana pošto je patrijarh Vartolomej izjavio da će dati autokefalnost ne samo crkvi u Ukrajini, nego i svuda gde za to bude bilo potrebe, što bi se moglo odnositi i na Makedoniju. Rezultate „bratskog sastanka” u Solunu na kojem se, kako je saopšteno, „u duhu obostranog razumevanja i bratske ljubavi razgovaralo na teme od međusobnog i svepravoslavnog značaja” nije lako predvideti. Između ostalog i zbog toga što je poslednjeg dana avgusta poglavar Vaseljenske patrijaršije Vartolomej imao bratski sastanak i sa ruskim patrijarhom Kirilom, sa kojeg je čak ruska delegacija, kako su izjavili medijima, otišla sa puno optimizma. Sedam dana kasnije Carigrad je imenovao egzarhe, a pitanje autokefalije crkve u Ukrajini dobilo je na ubrzanju.

Srpska pravoslavna crkva jedina je do sada od pomesnih pravoslavnih crkava čiji je poglavar imao prilike da na ovu goruću temu razgovara i sa Moskovom i sa Carigradom. O ukrajinskom pitanju, međutim, oglasile su se i druge pravoslavne pomesne crkve. Aleksandrijska patrijaršija i pravoslavna crkva Poljske pozvale su u zajedničkom saopštenju na očuvanje kanonskog poretka i jedinstva i izbegavanje konflikta. Podršku kanonskoj Ukrajinskoj crkvi dao je jerusalimski patrijarh, dok je iz Gruzijske pravoslavne crkve saopšteno da se neće mešati u sukob Vaseljenske i Moskovske patrijaršije. S druge strane, ukrajinska autokefalija i carigradski patrijarh dobili su podršku američkog Stejt departmenta.