Navodno zanemarivanje

Na predstavljanju časopisa „Naše stvaranje 1-4/2007”, u izdanju Leskovačkog kulturnog centra, u Udruženju književnika Srbije u Beogradu, kao što je naš list izvestio, rečeno je da je časopis u celini posvećen temi „Književnost na dijalektu” i da u njemu radove objavljuju: Nedeljko Bogdanović, Žarko Bošnjaković, Jordana Marković, Radmila Žugić, Radivoje Žugić, Slavoljub Obradović, Rada Stijović, Dušan A. Janjić, Ljubiša Rajković, Ivan Ivanović… Međutim, dr Radmila Žugić, viši naučni saradnik Instituta za srpski jezik SANU, kaže da časopis nije posvećen temi „Književnost na dijalektu”, već su u njemu objavljeni radovi sa naučnog skupa„Mogućnost stvaranja na dijalektu”, održanog 7. 12. 2006. godine u organizaciji Leskovačkog kulturnog centra.

I, ne samo to. Časopis donosi niz literarnih ostvarenja zavičajnih stvaralaca na prizrensko-timočkom dijalektu, mišljenja nekih učesnika skupa o dijalektu i književnosti na dijalektu, reč sa promocije monografije „Rečnik govora jablaničkog kraja” autora dr Radmile Žugić, kojom je i otvoren skup, i nagrađene radove učenika osnovnih i srednjih škola u Leskovcu, napisane na dijalektu.

Radmila Žugić, viši naučni saradnik Instituta za srpski jezik SANU, objašnjava da radovi saopšteni na naučnom skupu u Leskovcu i promocija pomenutog časopisa pokazuju tematsku i sadržajnu nepodudarnost. Dr Žugić smatra da je promocija časopisa „bila samo povod za iznošenje nekih drugih teza koje ni u kom obliku nisu sadržane u radovima nijednog lingviste, određenije dijalektologa kao učesnika skupa i autora objavljenih referata u časopisu.”

– Naprotiv, oni su u svojim radovima, utemeljenim na principima naučne metodologije i snagom argumenata, na primerima književnog stvaralaštva pokazali ravnopravnost jezičkih slojeva dijalekta i standardnog jezika, kaže dr Žugić, i dodaje da iznete tvrdnje na promociji da „Rečnik srpskohrvatskog književnog i narodnog jezika SANU veoma malo pažnje posvećuje srpskim dijalektima”, kao i to da „Rečnik nedovoljno i na neodgovarajući način obrađuje leksiku Srbije, strogo se drži Vukove jezičke reforme u kojoj je potpuno zanemareno čitavo staroštokavsko jezičko područje Srbije, što je većinski deo – i prostorno i po broju stanovnika”, naprosto nisu tačne.

– Kao član autorskog kolektiva Rečnika SANU, preporučila bih svima onima koji ovo tvrde, da ulože samo mali napor i površno pogledaju bilo koji tom ovog rečnika kako bi spoznali istinu o visokom procentu zastupljenosti dijalekatske, pokrajinske i narodne leksike u njemu. Ona se unosi i obrađuje iz tri izvora. To su dijalekatske zbirke reči, publikovani dijalekatski rečnici i literarna dela naših pisaca nastala književno-umetničkim kombinovanjem dijalekatskog i standardnojezičkog idioma. Među njima ubedljivo prednjače zbirke reči, dijalekatski rečnici i književna dela u kojima su zapisani prizrensko-timočki govori.

Zbirke reči, prethodnice dijalekatskih rečnika, s hronološkog aspekta, spadaju u red najstarijih izvora građe za Rečnik SANU, ovog kapitalnog dela srpske leksikografije. One pokrivaju sve važnije punktove prizrensko-timočkog dijalekta. Tako su u Rečniku, između ostalih, zastupljene i sledeće: zbirke reči iz Leskovca i okoline Jovana Stojanovića (1899), Josifa Cvetanovića (1900), Sergija Dimitrijevića (1957) i Radoša Trebješanina (1964); zbirka reči iz Vlasotinca Stojana Kocića (1983); zbirka reči iz Lebana i okoline Radmile Žugić (1982); zbirke reči iz Niša i okoline Vlastimira Nikolića (1899) i Dimitrija Stojanovića (1900); zbirka reči iz aleksinačkog kraja Radomira Popovića (1900); zbirke reči iz Vranja i okoline Milana Vlajinca (1900), Todora Dimitrijevića (1907–1908), Save Đorđevića (1957) i Momčila Zlatanovića (1980); zbirka reči iz istočne Srbije Riznića (1900); zbirke reči iz timočkog kraja Vlastimira Stanimirovića (1899), Milana Cvetkovića i Stanka Stanojevića (1899), Dušana Pantelića (1900), Milenovića i Milenkovića (1901), Petra Milošakovića (1900–1904), Živka Stefanovića (1900–1907), Jeremije Živanovića (1905, 1906), Živojina Nikolića (1911) i Jakše Dinića (1980); zbirke reči iz Pirota i okoline Nikole Jakševca (1894), Milana Stanojevića (1899), Jovana Nikolića ((1900), Dimitrija Stojanovića (1900) i Ljubomira Protića (1903); zbirke reči iz Prizrena Dimitrija Čemerkića (1901) i Gliše Elezovića (1905).

Odeljenje za jezik SANU i Institut za srpski jezik SANU, napominje nam dr Žugić, i danas su otvoreni za saradnju i otkup novih, kvalitetnih zbirki reči, dakako, ne samo staroštokavskih, već i svih ostalih srpskih narodnih govora. Drugi obavezan izvor iz koga Rečnik SANU unosi i obrađuje leksiku prizrensko-timočkih govora, kaže naša sagovornica, predstavljaju dijalekatski rečnici s ovog prostora koji su daleko brojniji u odnosu na ovaj tip rečnika svih ostalih srpskih dijalekata. To su: Rečnik leskovačkog govora Brane Mitrovića, Rečnik pirotskog govora Novice Živkovića, Rečnik govora južne Srbije Momčila Zlatanovića, Rečnik sela Kamenice kod Niša Vlastimira Jovanovića, Rečnik govora jablaničkog kraja Radmile Žugić i Rečnik timočkog govora Jakše Dinića.

– Od književnih dela, gusto ekscerpiranih, iz kojih se pomenuta dijalekatska leksika unosi u Rečnik SANU, pomenuću: sedam naslova Borislava Stankovića, dva naslova Stevana Sremca i po jedan naslov Ivana Ivanovića i Slobodana Džunića, a niko ne spori da bi pojedini književni stvaraoci mogli biti zastupljeni i kojim naslovom više, ali stoji jedna činjenica: saradnici na izradi Rečnika SANU, uz veoma obiman postojeći korpus građe sa prostora staroštokavskih govora, najčešće su u dilemi pri selekciji primera koje će uneti u Rečnik, a da pritom bude zadovoljena ravnoteža leksičke građe poddijalekata u okviru prizrensko-timočkog dijalekta.

Na kraju našeg razgovora, Radmila Žugić postavlja pitanje da li se, zaista, na osnovu i ovako malog broja navedenih činjenica može govoriti o navodnom zanemarivanju govora staroštokavskog jezičkog područja i njegovoj nedovoljnoj zastupljenosti u Rečniku SANU? I kaže:

–  Moj odgovor je, svakako, negativan.