Kako je počelo

Bilo je to davne 1952. godine. Titovo vreme, kako se danas govori. Tada je Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija (SFRJ) bila veliko industrijsko gradilište. Moj otac, predratni građevinski inženjer, bio je, odlukom u to vreme Saveznog ministarstva za industriju i građevinarstvo iz Beograda, u kome je bio zaposlen, poslat u Crnu Goru, radi osnivanja građevinskog preduzeća „Crna Gora” iz Nikšića. Zadatak ove firme bio je prvenstveno stambena izgradnja skoro razrušenog Nikšića, posle Drugog svetskog rata, izgradnja železare, hidrocentrale „Perućica”, i drugih industrijskih objekata. Nikšić je u kratkom periodu od desetak godina, od pedesete do šezdesete godine prošlog veka izrastao u veliki industrijski grad, drugi po veličini u Crnoj Gori. Naravno, kako su potrebe za stručnom radnom snagom izgradnjom rasle, iz cele zemlje su dolazili stručnjaci sa porodicama, od inžinjera raznih profila, lekara, profesora, zanatlija i svih drugih profila u potrazi za „korom hleba”.

Tih godina, u zimskoj sezoni, za grejanje Nikšićana i stanovnika okolnih sela koristilo se uglavnom drvo. Dobro se sećam, bila sam dete od desetak godina, te 1956., kada se u Nikšiću, u kasnu jesen, pojavio veliki broj mladih sa belim kapama, koje su nazivali „keče”, a došli su sa Kosova i Metohije u Nikšić, da zarade za život. Ljudi koji su nosili te kape sebe su nazivali Arnautima, a stanovnici Nikšića zvali su ih Šiptarima. Oni su išli od kuće do kuće i bili angažovani od meštana pretežno za istovar drva sa kamiona, sečenje tih drva i ubacivanje u podrume, i druge slične poslove. Deca iz ulice u kojoj sam stanovala okupljala su se oko njih, gledala šta rade, i slušala šta govore njima nerazumljivim jezikom među sobom. Svi su oni sa meštanima razgovarali na odličnom srpskom jeziku. Bili su miroljubivi i ne sećam se da je bilo ikada nekog incidenta ili svađe sa lokalnim stanovništvom. Pošto su radili više sati dnevno, u vreme ručka, kada bi ih domaćini pitali šta da im donesu da jedu, tražili su samo hleb i zašećerenu vodu, u koju su umakali hleb.

Moja majka je angažovala te ljude sa Kosova da i našoj porodici iseku drva i ubace u podrum. Kako je kao dete odrastala u Peći na Kosovu i Metohiji i Pljevljima u Crnoj Gori i poznavala mentalitet tih ljudi, znatiželjna, kako je bila profesor geografije, razgovarala je sa njima, raspitujući se iz kog su mesta sa Kosova, kako se tamo živi, o porodici i sl. Mi deca, smo sa velikom pažnjom pratili te razgovore. Svi su oni, iako vrlo mladi, imali mnogobrojne porodice, kojima su slali novac za život. Sećam se dobro da su mojoj majci pričali da bi novac koji zarađuju bio dovoljan za skroman život njihove porodice, da nije bilo potrebno da verskim poglavarima u svojoj džamiji daju od svoje zarade jednu četvrtinu. Majka je pitala zašta taj novac služi, i oni su joj rekli da to tačno ne znaju, iako su načuli da se tako sakupljeni novac šalje u Ameriku, za njihovu versku organizaciju koja se tamo nalazi. Tu obavezu morali su bespogovorno da izvršavaju.

Olga Lapčević Veljković,

profesor u penziji, Beograd