Udar na crkvenu autonomiju

Nedavna dešavanja sa vladikom mileševskim Filaretom kulminacija su jednog procesa koji se u Crnoj Gori odvija već duže vreme: šikaniranja i proterivanja srpskog identiteta i posebno Srpske pravoslavne crkve.

Kao što je to nedavno i rečeno, u ovoj novoj državi odvija se proces veštačkog konstruisanja jednog novog – slabo utemeljenog identiteta, u okviru kojeg se, falsifikujući istoriju, pokušava da ugura sve pravoslavno stanovništvo Crne Gore. Sledeći sasvim anahroni nacionalistički princip prema kome se država izjednačava sa nacijom, podgorička elita kao osnovne postulate tog identiteta postavlja crnogorski jezik, krajnje kontroverzne simbole (Drljevićevu himnu i zastavu koju su ranije samo okupatori promovisali kao zvaničnu) i naravno crnogorsku crkvu.

Tokom protekle prve godine samostalnosti, dok su vođene rasprave o novom ustavu, vlast je jasno pokazala da joj je glavni zadatak da sve odlike srpskog identiteta protera iz RCG, kao što ne priznajući postojanje 32 odsto Srba pokušava da iz ustavnog teksta izbriše srpski jezik, ćirilicu i neospornu srpsku tradiciju Crne Gore. Srbi se u ovoj čudnoj tvorevini nalaze u veoma sličnoj situaciji kao i u Hrvatskoj i BiH početkom 90-ih. Međutim, oni pokušavaju da svoj problem reše kroz institucije i mirnim sredstvima.

Srpska pravoslavna crkva je jedan od najvećih problema za konstrukcije nove vlasti. To je tradicionalno najpopularnija institucija u Montenegru. S druge strane, Dedeićeva takozvana CPC je uprkos podršci vlasti toliko slaba i neukorenjena da ona nikako ne može da ispuni potrebe za državnom crkvom, kao stubom identiteta nove nacije. Stoga je čitava akcija Podgorice usmerena ka pokušajima da se nova državna crkva konstruiše odvajanjem eparhija SPC od majke crkve i njihovim spajanjem u novu autokefalnu pravoslavnu crkvu. To treba da se ostvari u nekoliko koraka.

Naime, kao što je poznato, na teritoriji Montenegra deluju četiri eparhije Srpske pravoslavne crkve: mitropolija crnogorsko-primorska (mitropolit Amfilohije), budimljansko-nikšićka (vladika Joanikije), zahumsko-hercegovačka (vladika Grigorije) i mileševska (vladika Filaret). Ove poslednje dve prostiru se na teritorijama dvaju država: osim u RCG, pružaju se i u Republici Srpskoj, odnosno BiH, i Srbiji. Napadi na vladiku Filareta u suštini su deo pokušaja da se pomere granice ove dve eparhije tako da se poklope sa avnojevskim granicama. Ako se u tome uspe četiri eparhije u Crnoj Gori odvojiće se i fizički od ostatka SPC, a zatim će verovatno biti pritisaka da se one spoje u novu autokefalnu pravoslavnu crkvu Crne Gore koja bi poput nepriznate Makedonske pravoslavne crkve trebalo da da legitimitet identitetu nove države.

Filaret je i te kako svestan ovoga i više puta je ponovio da razlozi koje navode crnogorski zvaničnici nemaju veze sa realnošću. Ova zemlja je ne samo više puta ugošćavala raznorazne optuženike i ljude sa Interpolovih poternica, već postoje opravdane sumnje da je kao utočište koriste raznorazni kriminalci traženi u mnogim državama. Dakle, zabrana ulaska vladici Filaretu je isključivo političke prirode i namera joj je da mileševsku eparhiju ili pocepa ili protera iz RCG. Vladika je shvatio o čemu se radi i upustio se u mučeničku borbu za odbranu svojih ljudskih i verskih prava, garantovanih važećim evropskim konvencijama i paktovima.

Čin vladike Filareta je istinsko mučeništvo čoveka koji brani svoj narod i crkvu spreman je da ide do kraja i da svoj život žrtvuje za odbranu dužnosti prema Bogu i prema svom narodu. Svi znamo da vladika ima dosta kontroverznu istoriju i političke stavove koji mnogi od nas nisu delili. Međutim, ovo što je ovih dana radio prevazilazi bilo kakvu unutrašnju politiku i svojim postupcima zaslužuje da svaki pravoslavni Srbin stane iza njega.

Odbrana prava Srpske pravoslavne crkve na unutrašnju autonomiju i samoorganizaciju, kao i prava da pod svojim srpskim imenom deluje u svim državama u kojima danas deluje, sa ovako definisanim eparhijama, jeste jedan od ključnih segmenata naše politike identiteta. Srbi poput drugih naroda moraju imati pravo da razvijaju i čuvaju svoje verske, obrazovne i kulturne institucije, ma u kojoj državi da žive.