Najstariji pravoslavni hram u Litvaniji

Rusko-pravoslavna crkva Svete Paraskeve (Pijatnice) u najstrožem centru starog grada u Viljnusu je najstariji sačuvani pravoslavni hram u Litvaniji. Prva (drvena) crkva na ovom mestu (takozvani Ruski kvartal) sazidana je 1345. gde je prethodno postojao hram paganskom božanstvu Ragutisu, dakle 42 godine pre početka pokrštavanja (pokatoličavanja) Velike kneževine Litvanije (1387). Nakon požara u kome je drvena crkva izgorela, na istom mestu je krajem 16. veka podignuta nova od čvrstog materijala (cigla). U 17. veku (od 1611) crkva je pripadala unijatima (Grčko-katoličkoj crkvi osnovanoj na ovim prostorima 1596. na osnovu Brestovskog ugovora), da bi se krajem istog stoleća vratila ruskoj pravoslavnoj crkvi. U međuvremenu je zgrada (bivše) crkve funkcionisala i kao konačište (hotel), pa čak i kao bordel, s obzirom na to da je sama crkva kao takva bila napuštena, iz nepoznatog razloga. Crkva je današnji izgled u rusko-vizantijskom stilu dobila 1864. godine, zahvaljujući rekonstrukciji ruskog arhitekte Nikolaja Čagina.

Car sve Rusije Petar Prvi posetio je dva puta ovu crkvu, 1705. i 1708. za vreme Severnog rata (1700−1721) protiv Švedske i tom prilikom je poklonio crkvi zarobljene švedske ratne zastave (kojih danas u crkvi nema).

Ovaj pravoslavni hram je najviše poznat i privlačan (bar turistima) po tome što je car Petar Prvi u njoj, na povratku u Rusiju 1705. pokrstio dedu čuvenog ruskog pesnika Aleksandra Puškina – afričkog crnca Hanibala, koga je dobio na poklon od turskog sultana kao roba, a kojem je darovao slobodu. Ako ste se ikada zapitali zašto je Aleksandar Puškin bio nešto crnpuraste puti, sada znate. Razlog je Hanibal. U dvorištu crkve postoji savremena umetnička skulptura posvećena Hanibalu i Puškinu, u obliku dve spojene šake, sa odgovarajućim natpisom.

Sam Puškin u Viljnusu nije nikada boravio, za razliku od na primer Dostojevskog, ali u predgrađu Viljnusa postoji Puškinov memorijalni muzej.

Dr Vladislav B. Sotirović,
Viljnus, Litvanija