Cenzurisana pošta u Prvom svetskom ratu

Izložba „Cenzurisana pošta u Prvom svetskom ratu” koja je urađena zahvaljujući privatnoj kolekciji Vladislava Prijića predstavljena je u Maloj galeriji Doma Vojke Srbije. Autor je podsetio da je Prvi svetski rat nepresušan istorijski izvor i da je mala srpska država uspela da se konsoliduje u tuđini. Posebno mesto, prema rečima Prijića, u reorganizaciji državnog aparata, posvećeno je pošti. On je istakao i važnost šifrovanja tadašnje pošte i specijalni tretman koji su imala pisma srpske vojske.

– Svaka pošta prolazila je vojnu cenzuru i overavana je posebnim žigom ili potpisom u određenoj boji olovke i tek tada je upućivana na adresu primaoca. U slučaju da se primalac nalazio na okupiranoj teritoriji, pošta je prolazila i cenzuru okupatora. Pošta koja je odlazila sa okupirane teritorije, tj. iz Srbije, slala se u Ženevu, odakle je preko Crvenog krsta upućivana primaocu. Tako na dopisnicama koje su poslate iz okupirane Srbije postoji žig pošte pošiljaoca, overa okupatorske cenzure, žig Crvenog krsta Ženeve, žig prijema u srpskoj Vrhovnoj komandi, pregled srpske vojne cenzure, žig armije i žig puka gde se nalazio primalac. Na pojedinim dostavnicama primetno je precrtavanje određenih podataka koje je vršila cenzura, ako se mislilo da su od važnosti i da mogu koristiti neprijatelju – objasnio je Prijić.

Funkcionisanje ovih pošta, kako je rekao autor,  prestalo je sa demobilizacijom srpske vojske u martu i aprilu 1920. godine, a kod Treće armije i nekih pešadijskih pukova 1917. 
Jelena Knežević, viši kustos i načelnik Galerije, kazala je da je dopisna karta u Srbiji počela da se koristi 1873. godine, dok su se 1895. pojavile razglednice koje su postale sredstvo masovne komunikacije u tom periodu.
O značaju izložbe govorili su i Vlada Arsić, pisac i novinar, i Stojan Batinić, brigadni general u penziji, koji je izložbu svečano otvorio.
Arsić je rekao da je ova postavka još jedna prilika da se osveži sećanje na najtragičniji period u srpskoj istoriji i podsetio na epidemiju pegavog tifusa kada je nacija bila na ivici biološkog opstanka, a mi o tom događaju danas imamo malo podataka.

Batinić se osvrnuo na istorijske činjenice golgote i izgnanstva srpskog naroda u Prvom svetskom ratu i na to kako se narod snalazio u tim prilikama.

Posetioci su do 26. februara u prilici da vide bogatu građu među kojom su dopisna karta poslata 1918. godine iz Bizerte sa poštanskim markama i žigovima pošte Tunisa, kao i štambiljima vojne cenzure. Tu je i dopisna karta „Dolazak prestolonaslednika na Krf”. Pažnju privlači obrazac telegrama sa teleprintera o cenzuri pošte za zarobljene srpske vojnike i oficire u Austrougarskoj sa žigom pošte u Niš od 10. novembra 1914. godine, ručnom beleškom „cenzura” i etiketom telegrafa. Među izloženim dokumentima je i grčka dopisna karta adresirana na gospođu Vidu Jovanović u Prištini, sa štambiljem „Štab Komande odbrane Beograda”…