Svet upozoren na povratak ustaštva

Od juna 2013, kada se na naslovnoj strani časopisa „Vojna povijest”, koji Ministarstvo obrazovanja Hrvatske preporučuje za časove istorije u osnovnoj i srednjoj školi, našao Jure Francetić, komandant Crne legije iz Drugog svetskog rata, do ovogodišnjeg izbacivanja „Dnevnika Ane Frank” iz obavezne školske lektire – postoji još bar 50 slučajeva kojima se argumentuju tvrdnje o pojavi rehabilitacije ustaškog pokreta poslednjih godina. Toliko ih je, naime, Udruženje logoraša „Jasenovac” Beograd popisalo i dostavilo specijalnom izvestiocu generalnog sekretara UN za ljudska prava Mišel Bašele u Ženevi. Ovo je, međutim, spisak nasumično izdvojenih slučajeva, a bilo ih je verovatno deset puta toliko, primećuje za „Politiku” počasni predsednik ovog udruženja Milinko Čekić.

Akcenat je bio na slučajevima koji najviše utiču na decu i omladinu, objašnjava on. Udruženje logoraša poziva Mišel Bašele da se suprotstavi „stalno narastajućoj organizovanoj, javnoj i nesmetanoj demonstraciji neonacizma u Evropi, ali posebno neoustaštva u Hrvatskoj”. Pozivaju je i da iskoristi svoja ovlašćenja da više od 50 primera etnički motivisanih incidenata u Hrvatskoj uđu u njen izveštaj o borbi protiv slavljenja nacizma, neonacizma i drugih netolerantnih ideologija, s predlogom mera, „na način koji je propisan Poveljom UN i Univerzalnom deklaracijom o ljudskim i dečjim pravima”.

„Mi, nad čijim porodicama je počinjen zločin genocida od strane NDH u Drugom svetskom ratu, ukazujemo posebno na opasnost od pojave reafirmacije nacizma i fašizma u Republici Hrvatskoj”, poručili su članovi Udruženja logoraša „Jasenovac”. Naveli su da je u svetskoj istoriografiji ustaška NDH svrstana među 15 najsmrtonosnijih režima nacističke, rasističke i ksenofobične orijentacije u 20. veku, kao i da se, zajedno s Litvanijom i Ukrajinom, opisuje kao posebno aktivan izvršilac Holokausta u Drugom svetskom ratu.

Uz Udruženje stoje i SUBNOR Srbije i Savez jevrejskih opština Srbije, budući da su početkom februara ove tri organizacije potpisale Memorandum o razumevanju i zajedničkom delovanju u borbi protiv rastućeg trenda revizionizma i pokušaja poricanja zločina počinjenih nad srpskim, jevrejskim i romskim narodom i antifašistima. „Ponovno pisanje istorije i prekrajanje istorijskih činjenica su krajnje neprihvatljivi i na to treba stalno skretati pažnju javnosti. Otuda i ovo pismo specijalnom izvestiocu za ljudska prava UN. Ovaj problem ne sme da postane neka priča drugog reda, da ne bismo posle imali posledice koje su nepopravljive”, kaže predsednik SJOS-a Robert Sabadoš za naš list.

U obraćanju Mišel Bašele ističe se da u današnjoj Hrvatskoj postoje brojne pojave veličanja NDH, često uz blagonaklon odnos vlasti.

„Neonacizam i neoustaštvo su se infiltrirali u mnoge društvene strukture, u jedan deo vlasti, naučnih i obrazovnih institucija i institucija kulture, nažalost, čak i u školske udžbenike”, ističe se u dopisu. Navodeći primere, Udruženje logoraša je ukazalo da je ustaško okupljanje u maju u Blajburgu najveći skup nacista u Evropi i podržavaju ga neki članovi hrvatske vlade, koji aktivno učestvuju svake godine. U prilogu su poslate i slike dece u ustaškim uniformama i mladi koji nose majice s ustaškim pozdravom „Za dom spremni”, koji odgovara nacističkom „Zig hajl”. U Ekonomskoj školi u Zadru 7. februara ove godine učenik je školskoj drugarici upaljačem žigosao ruku latiničnim slovom U. Dva dana kasnije u Splitu su napadnuti vaterpolisti Crvene zvezde dok su šetali pored mora.

Godine 2017. postavljena je memorijalna ploča s ustaškim pozdravom „Za dom spremni” u Jasenovcu, čime je naneta uvreda jevrejskim, srpskim, romskim i antifašističkim žrtvama najbrutalnijeg od osam logora uništenja u Drugom svetskom ratu. Iste godine, politička partija koja je učestvovala na izborima na ostrvu Korčula predstavila se biračima plakatom, identičnim nacističkom iz 1938, koji je prikazivao „savršenu arijevsku porodicu”, uz dodavanje ustaških obeležja, poput šahovnice s prvim belim poljem, što je bio grb NDH. A navijačka grupa iz Hrvatske „Bed blu bojs” lepila je morbidne postere širom Hrvatske i gradova u Evropi, gde je njihova reprezentacija igrala, na kojima je bila slika „srpskog porodičnog stabla” ili poruka „Srbe na vrbe”.

U aprilu 2016. tadašnji hrvatski ministar kulture Zlatko Hasanbegović javno je pohvalio film Jakova Sedlara „Jasenovac – istina”, koji je lažno prikazivao Jasenovac samo kao radni logor. Te godine je Davor Ivo Štir, potomak zloglasnog ustaškog komandanta jasenovačkog logora istrebljenja, postao ministar spoljnih poslova u vladi Andreja Plenkovića, u mestu Draga otkriven je spomenik u čast ustaškog teroriste Mira Barišića, a Vrhovni sud Hrvatske poništio je pravnosnažnu presudu protiv Branimira Glavaša, koji je okrivljen za ratni zločin protiv civila u Osijeku devedesetih.

Na spisku su, uz precizno navođenje datuma i mesta, više slučajeva oštećenja automobila sa srpskim tablicama, nastupi pevača Tompsona, kao i ispisivanja ustaškog „U”, kukastih krstova i drugih poruka mržnje na školama, spomenicima partizanima, pravoslavnim crkvama, čak i vrtićima. Ukazano je i na brojne incidente na stadionima, kada se uzvikivalo „Za dom spremni” i skandiralo ustašama (na primer u Splitu 2014. godine, „Ajmo, ajmo, ustaše” i „U boj, u boj”). Tu je i poznati ispad hrvatskog reprezentativca Josipa Šimunića posle kvalifikacionog meča za Svetsko prvenstvo s Islandom 2013. godine, kada je pozdravio publiku ustaškim pozdravom, na šta mu je uzvratila skandiranjem većina od oko 30.000 gledalaca.

„Naše udruženje preživelih čuva uspomenu na nevine žrtve nacizma i fašizma da bismo poručili, posebno omladini i deci koja će sutra stasati u ljude, da su fašizam i nacizam veliko zlo koje deli ljude po rasi, naciji, veri, da je to ideologija koja ’prebrojava krvna zrnca’”, ističe se u pismu Udruženja logoraša „Jasenovac”, koje ove godine obeležava 60 godina postojanja.

Slavljenje Mileta Budaka

U pismu Mišel Bašele navodi se da je proslava 75-godišnjice antifašističkog ustanka u Srbu 27. jula 2016. protekla u senci niza incidenata, pretnji i provokacija proustaški orijentisanih članova Autohtone Hrvatske stranke prava (A-HSP), a Opštinski sud u Zagrebu je poništio presudu protiv kapelana ustaškog režima, kardinala Alojzija Stepinca, kojom je osuđen za kolaboraciju s okupatorom i prisilno pokatoličavanje pravoslavaca. U februaru 2016. na glavnom trgu u Zagrebu, usred dana, postrojio se špalir ljudi u crnim uniformama (crnokošuljaši), koji su uzvikivali nacistički pozdrav i slavili NDH, a rekonstruisani mol za 60 brodova u mestu Bilice pored Šibenika lokalne vlasti nazvale su po ideologu ustaškog režima i ministru vlade NDH dr Miletu Budaku. Prilikom proslave 20-godišnjice „Oluje”, u prisustvu najviših hrvatskih zvaničnika u Kninu 2015, uzvikivani su slogani „Za dom spremni”, „Ubij, ubij Srbina”, i slični, uz isticanje simbola NDH.