Kako je Despotovica postala Gornji Milanovac

Ukazom kneza Aleksandra Karađorđevića od 5/17. januara 1853. godine premeštena je varoš Brusnica na mesto zvano „Divlje polje”, na desnu obalu reke Despotovice. Po istoimenoj reci nova varoš dobila je ime. Napravljen je regulacioni plan, jedan od prvih u Srbiji, po kome su se ulice sekle pod pravim uglom sa tačno naznačenim mestima gde će se graditi javne, a gde privatne zgrade.

Završetkom zgrade Okružnog načelstva iz Brusnice preseljene su sve ustanove vlasti i najveći broj dućana i mehana. Despotovica dobija obeležje grada, naročito posle ukaza o premeštanju muške i osnivanju ženske škole, telegrafa, pošte i bolnice.

Ipak, Svetoandrejska skupština i povratak Obrenovića na vladarski tron Srbije, krajem 1858. godine uticali su da Despotovica dobije novo ime.

Vest da „Njegova Svetlost namerava ovde podići crkvu o svom trošku”, stigla je u Despotovicu 10/22. marta 1859. Nju je iz Beograda zajedno sa informacijom da će Despotovica dobiti novo ime poslao „po specijalnoj štafeti” nekadašnji načelnik Rudničkog okruga Mladen Žujović tadašnjem predsedniku varoši Vuju Vasiću. Opisujući pomenuti događaj u svojim Uspomenama, Žujović između ostalog kaže: „Kada je knjaz Miloš 1859. godine u Srbiju došao pitao me je gde je to mesto okružno gde se varoš poče podizati. Ja sam mu kazao da je u ataru i livadama Brusničana pokraj reke Despotovice, a knjaz se seti i uznade mesto, pa reče: ’U Brusnici se rodio moj brat Milan. Ja ’oću da se varošica od sada zove Milanovac.’”

Heočekivane novosti, meštani su dočekali sa radošću. Tim povodom oglasila su se zvona sa stare bogomolje, pucale su prangije, nazdravljalo se u čast Miloša Obrenovića, a uveče su pod svetlošću baklji „kmetovi iznosili vina i narod častili”.

Dvadesetak dana kasnije, tačnije 3/15. aprila 1859, ostareli srpski vladar doneo je Ukaz o promeni naziva grada Despotovice. Novo ime naselje je dobilo po kneževom polubratu vojvodi Milanu. Kako je već postojao Milanovac na Dunavu (bivši Poreč), koji je nosio ime po Miloševom starijem sinu, takođe Milanu, Despotovica je nazvana Gornji Milanovac, jer se nalazila na većoj nadmorskoj visini.

Kada je 1862. godine osvećena Crkva Svete Trojice, Gornji Milanovac je za svega jednu deceniju od svog osnivanja postao za ondašnje prilike napredna i ugledna varoš. Ujedno, kao sedište rudničkog okruga bio je administrativni i politički centar ovog dela Srbije.

Vojvoda Milan Obrenović

Sin Obrena i Višnje Martinović. Rođen je u Brusnici oko 1770. godine. Imao je brata Jakova i sestru Stanu. Živeći na očevom imanju postao je imućan trgovac, uz Nikolu Milićevića Lunjevicu, najviđeniji u Rudničkoj nahiji.

Milan je rano počeo da se bavi prodajom stoke, i to prvo kao kalauz nekog ondašnjeg nama nepoznatog trgovca. Vremenom se osamostalio i udružio sa brusničkim agom Ćor Zukom. To mu je omogućilo da sa svojim „dželepima” (stadima) stoke posećuje mnogobrojne panađure (vašare) širom Balkana, počev od Soluna preko Dubrovnika, Zadra i Pešte.

Inače, u pomenute poslove je oko 1800. uključio i svog polubrata Miloša. Budući srpski knez nije zaboravio to vreme, niti osobu bez koje ne bi postao to što jeste. Odužujući se svom bratu po majci Milanu, koji ga je „iz bede izvukao” kada ga je kao pukog siromaha primio u svoju službu, Miloš se posle 1815. odrekao prezimena Todorović i prihvatio novo – Obrenović. Tim gestom je, ispostaviće se kasnije, čitava dinastija ponela prezime.

Posle skoro 150 godina, aprila meseca 1995. njegovi zemni ostaci preneti su u rodnu Brusnicu gde su uz najviše državne počasti sahranjeni u porti Crkve Svetog Nikole u porodičnoj grobnici najstarijih Obrenovića.