Ukrajinski scenario nije moguć u Crnoj Gori

Hoće li poput Petra Porošenka, doskorašnjeg predsednika Ukrajine, i crnogorski predsednik Milo Đukanović prisustvovati inauguraciji nove crkve u svojoj državi, zajedno sa vaseljenskim patrijarhom i pomilovanim raskolničkim arhijerejima?

Predsednik Đukanović, prema sopstvenim rečima, iznenadio bi se ako Vaseljenska patrijaršija ne bi priznala autokefalnost „Crnogorske pravoslavne crkve”. U intervjuu televiziji N1 izjavio je da očekuje da Carigrad prizna crnogorsku crkvu, a svoje očekivanje potkrepio je tvrdnjom da bi, ako to ne učini, to bilo suprotno kanonskom pravu i temeljnom principu etnofiletizma.

„U skladu sa ovim principom koji sam pomenuo, organizacija pravoslavne crkve prati organizaciju države”, rekao je Đukanović.

On je govorio i o Srpskoj pravoslavnoj crkvi u Crnoj Gori, ponovo je optužujući da sprovodi ideju velike Srbije, odnosno da sa svoje četiri eparhije (Mitropolijom crnogorsko-primorskom, eparhijama budimljansko-nikšićkom, zahumsko-hercegovačkom i mileševskom) zacrtava prostor velike Srbije.

Crnogorski predsednik poručio je i da nema govora o tome da se donošenjem novog zakona crkve i manastiri otmu od SPC i dodele crnogorskoj crkvi, kao i da predlog zakona o slobodi veroispovesti neće osporavati postojanje SPC, niti bilo koje pravoslavne crkve, jer ipak je Crna Gora – demokratsko društvo.

Uverenosti predsednika Đukanovića da će država na čijem je čelu dobiti samostalnu crkvu polet je verovatno dao slučaj Ukrajine, koja je, uprkos tome što na teritoriji već ima kanonsku pravoslavnu crkvu, ali pod okriljem Moskovske patrijaršije, dobila autokefalnu crkvu koja „prati organizaciju države”, i to zahvaljujući Tomosu dobijenom od Vaseljenske patrijaršije. Da li je takav scenario moguć i u Crnoj Gori?

Za početak treba istaći da nije poznato da li su se Crnogorci uopšte obratili Vaseljenskoj patrijaršiji sa zahtevom da dobiju autokefalnu crkvu. To su, da podsetimo, učinili Ukrajinci, i na „crkvenom” i na državnom nivou, ali i Makedonci – nedavno je objavljeno da je Sinod Vaseljenske patrijaršije stavio na dnevni red zahtev „Makedonske pravoslavne crkve” da bude rešen njen status. Za to se založio i makedonski premijer Zoran Zaev, koji je tim povodom pisao patrijarhu Vartolomeju.

Što se tiče priznavanja crnogorske autokefalnosti, dilemu oko toga nema ni protojerej-stavrofor dr Velibor Džomić, član Pravnog saveta Mitropolije crnogorsko-primorske, ali je njegovo mišljenje potpuno suprotno od onog koje je izneo Milo Đukanović.

Svako ima pravo na svoja očekivanja, ali bez obzira na to koliko neko priziva „ukrajinizaciju” Crne Gore, to je nemoguće, jer situacija nije ista, kaže Džomić u izjavi za „Politiku”.

– U Ukrajini je postojao nekadašnji kanonski mitropolit, koji se sa delom jerarhije odvojio od Moskovske patrijaršije, od svoje majke crkve. Ovde nije takva situacija, jer se kanonska jerarhija nije odvojila od Pećke patrijaršije, odnosno SPC. Denisenko („počasni patrijarh” novoformirane ukrajinske crkve) i Dedeić, iako im prezimena počinju na D, nemaju nikakve veze u kanonskom smislu, jer Miraš Dedeić nikada nije bio episkop – naglašava Džomić.

On je, naime, raščinjeni sveštenik, kojem je tu kaznu izrekla upravo Vaseljenska patrijaršija, za razliku od Filareta Denisenka, kojeg je raščinila Ruska pravoslavna crkva. Iako se najviše preporučivao za mesto poglavara, poput Dedeića sada, Denisenko, na kraju, nije izabran na čelo novoformirane ukrajinske crkve, ali ostaje argument da u Crnoj Gori, osim arhijereja SPC, ne postoji nikakva druga, ni kanonska ni raskolnička, pravoslavna jerarhija.

Svako ima pravo da se obraća kome god hoće, ali je crkveni poredak više nego jasan i tu nema mesta za bilo kakve spekulacije, poput one da je obaveza jedne crkve da prati granice nove države, dodaje naš sagovornik.

– Sva istorija crkve iz vremena rimskog carstva, kada su nastajali kanoni, upravo demantuje taj princip, jer je u jednoj rimskoj državi postojao princip pentarhije, odnosno postojalo je pet patrijaršija: Rimska, Carigradska, Jerusalimska, Antiohijska i Aleksandrijska. Takođe, dovoljno je da pogledate primer Češke i Slovačke, dve nezavisne države koje imaju jednu pravoslavnu crkvu na svojim teritorijama, ali se to vidi i na drugim slučajevima. Takvi stavovi nemaju nikakvo kanonsko uporište – ističe protojerej-stavrofor dr Velibor Džomić.

On se osvrnuo i na pitanje crkvene imovine.

– Niko ne spori državnu imovinu, ali crkvena imovina nikada u istoriji Knjaževine i Kraljevine Crne Gore nije bila državna. O tome postoje bezbrojni dokazi. To su, uostalom, i sudovi države Crne Gore u toku nekoliko prethodnih godina u više slučajeva utvrdili – ističe protojerej-stavrofor dr Velibor Džomić.

Na podršku patrijarha Irineja srpskoj crkvi u Crnoj Gori i njegovu izjavu da sadašnja crnogorska vlast radi ono što nisu radili ni Turci ni komunisti atakujući na crkvenu imovinu, predsednik Đukanović osvrnuo se potcenjivački i sa omalovažavanjem.

Povodom situacije u Crnoj Gori oglasili su se i drugi arhijereji SPC: vladika raško-prizrenski Teodosije prošle nedelje je pozvao vernike svoje eparhije na trodnevni post i molitvu u znak podrške braći i sestrama u Crnoj Gori, dok je episkop bihaćko-petrovački Sergije poručio da ljubavlju treba sačuvati svetinje u Crnoj Gori, kao i da je zemlja slavnih Petrovića danas postala novo Kosovo: „država koja bi da poništi trajanje i iskoreni srpstvo sa tla iz kojeg je poniklo”.

Ukrajinci ne priznaju CPC

Krajem maja na liturgiji u Kijevu, koju su služili Epifanije Dumenko, poglavar novoformirane „Pravoslavne crkve Ukrajine” (PCU), i mitropolit francuski Emanuil iz Vaseljenske patrijaršije, učestvovao je i sveštenik „Crnogorske pravoslavne crkve” Boris Bojović.

Reagovala je na to SPC, a ubrzo su se oglasili i domaćin „Pravoslavna crkva Ukrajine”, ali i Vaseljenska patrijaršija. PCU je saopštila da, iako je u prošlosti imala kontakte sa predstavnicima CPC, sada je, posle dobijanja Tomosa o autokefalnosti, u opštenju samo sa onim crkvama koje priznaje Vaseljenska patrijaršija, što znači, kako se dodaje, da je priznavanje „Crnogorske pravoslavne crkve” isključeno.

Komentar je stigao i iz kancelarije za odnose s javnošću Vaseljenske patrijaršije: oni su učešće u liturgiji sveštenika CPC nazvali incidentom i pojasnili da je Carigrad u kanonskom jedinstvu sa SPC i da prepoznaje jedino njenu jurisdikciju na teritoriji Crne Gore.