Ko je bio Miloš Veliki

Imenovanje auto-puta u Auto-put „Miloš Veliki” je višestruko pozitivno, jer je, prema rezultatima svoje vladavine, Miloš bio zaista Veliki.

Kada niko nije smeo, Miloš se prihvatio da bude vođa Drugog srpskog ustanka. Posle sloma ovog ustanka, rizikujući svoj život, on odlazi u Carigrad, kod sultana, da izrazi svoju pokornost, a sultanovim hatišerifima iz 1830. i 1833. godine Srbija dobija unutrašnju autonomiju koja je praktično osnova za buduće dobijanje državnosti Srbije. Posle dobijanja autonomije, nastaje nagli razvoj zaostale, poljoprivredne i praktično nepismene Srbije. Otvaraju se škole, podižu crkve, donosi Sretenjski ustav i stvaraju se pravno-društvene regulative nove Srbije (kneževine).

Knez Miloš je bio odličan privrednik i znao je da svaka država treba da ima i svoju privredu. Nije voleo „nalickane” savetodavce, ali je zvao i omogućavao svima rad u svojoj delatnosti. Poslao je u Beč 1834. godine na analize uzorke vode iz šest banja Srbije i izdao kratku naredbu: „Sve banje koje su radile u rimsko i tursko vreme, moraju odmah da rade.” U Brestovcu, kod Bora, naredio je 1837. godine izgradnju banje sa parkom, a iste godine počela je sa radom Sokobanja, u kojoj je doveo lekara iz Austrije Leopolda Erliha. U Kragujevcu je 1833. godine osnovana štamparija. A. Vajngartner je objavio svoj putopis o rudnom blagu Srbije, na nemačkom jeziku 1820. godine, a na srpskom jeziku 1822. godine. Prva bolnica u Srbiji osnovana je u Šapcu 1826. godine.

Najpoznatijeg evropskog geohemičara i rudarskog inženjera barona Herdera, profesora na Rudarskoj akademiji u Frajbergu (Saksonija), Miloš je doveo za savetnika i platio mu 2.000 zlatnih dukata da za deset nedelja obiđe i istraži rudonosna područja istočne, centralne i zapadne Srbije, što je baron Herder i uradio 1835. godine i sačinio detaljan stručni izveštaj „Herderov put po Srbiji”, koji je publikovan 1845. godine na srpskom i 1846. godine na nemačkom jeziku.

Francuski geolog Ami Due takođe je istraživao rudna ležišta po Srbiji 1835. godine. Prva srpska barutana u Stragarima obnovljena je i proširena 1837. godine. Prvi rudnik uglja, Miliva kod Despotovca, otvoren je 1839. godine. Prva Vajfertova „Kneževa pivara” u Beogradu osnovana je 1940. godine.

Sve navedeno urađeno je za vreme prve Miloševe vladavine.

Knez Miloš je bio veliki donator i zadužbinar. Njegovi konaci i crkve i danas se koriste.

Mnogi navode Miloševe privatne mane, ali zanemaruju običaje i shvatanja u tadašnjem društvu. I u prvoj, i u drugoj vladavini, Miloš je mnogo doprineo ukupnom razvoju Srbije. Već dugo godina nedovoljno se cene rezultati rada kneza Miloša koji je stvorio političke i privredne osnove buduće države Srbije.

Prof. dr Branislav Nikolić,
redovni član Akademije inženjerskih nauka Srbije i Inženjerske akademije Srbije, Novi Beograd