Moderni simbolizam Milice Zorić

Da 1950. godine Milica Zorić (1908–1989) nije otputovala u Pariz, gde je obišla veliku izložbu meksičke umetnosti, vrlo je moguće da iza sebe ne bi ostavila oko dvesta tapiserija po kojima je pamtimo. Bio je to odlučujući momenat, to je često isticala. Relativno kratak period od oko nepune dve decenije, počevši od 1957, tokom kojeg se, već u ozbiljnim godinama, predano i s velikim žarom bavila ovim specifičnim umetničkim izrazom, bio je dovoljan – uspelo joj je da osvoji „jedinstveno mesto u istoriji jugoslovenskog modernizma”, kako to struka karakteriše. O tome, ali i o njenom intrigantnom privatnom životnom putu, koji je delila s Rodoljubom Čolakovićem, poznatim političarem, može se saznati više na izložbi „Sinteza nasleđa i modernizma”, upravo otvorenoj u Spomen-zbirci Pavla Beljanskog.

Milica Orlović Čobanov iz Spomen-zbirke Beljanski, autorka izložbe, objašnjava da se na zidovima ove novosadske kuće umetnosti nalazi 28 njenih radova, nastalih u periodu od 1959. do 1971, i to iz nekoliko zbirki, počevši od institucije domaćina, preko Muzeja savremene umetnosti u Beogradu (Legat Milice Zorić i Rodoljuba Čolakovića), Muzeja primenjene umetnosti u Beogradu i Uprave za zajedničke poslove republičkih organa Vlade Srbije, pa do Muzeja Semberije u Bijeljini. Reprezentativan izbor koji ima i retrospektivan karakter pruža mogućnost da se još jednom valorizuje njen autentičan doprinos nacionalnoj modernoj umetnosti.

– Među stvaraocima koji su se bavili tapiserijom, a radila je u krugu i uz podršku Boška Petrovića i Lazara Vujaklije, istakla se jedinstvenim likovnim izrazom kojim je ovaj medij s pozicije narodne tradicionalne radinosti uvela u sistem srpske umetnosti. Većina naših autora, kada je reč o tapiseriji, poput dvojice pomenutih, uz Milana Konjovića, stvarala je tako što je „Atelje 61”, koji je počeo s radom šezdesetih godina, izrađivao dela po njihovim nacrtima. Milica je i u tome odstupala od klasičnog pristupa, koristila je originalne vezove koje je kombinovala na svojim delima, spajajući motivske elemente prošlosti i savremenog doba, ali je najvažnije da je sama pravila boje i da je vez sama izvodila, uz pomoć tkalja i vezilja iz naroda. U vezi s tim ostala je i anegdota, na mnogim prijemima kojima je prisustvovala u društvu supruga, bila je primećena po rukama koje su bile uflekane bojom – ističe Milica Orlović Čobanov.

Neki važni momenti iz života ove naše umetnice, koji su u vidu arhivske građe, ali i fotografija sada pred javnošću, upotpunjuju sliku miljea iz kojeg je potekla.

– Rođena je u Splitu, u porodici oca Svetozara Zorića, ujaka Nadežde Petrović, i majke Darinke. Pripadnost visokom građanskom sloju omogućila joj je da odrasta u domu punom umetničkih dela. Redovno je putovala, najviše u Italiju. Završila je istoriju umetnosti na Filozofskom fakultetu, pohađala je Kraljevsku umetničku školu u Beogradu, da bi se 1931. razbolela od tuberkuloze, zbog čega je već u dvadeset trećoj godini sastavila i testament – priča naša sagovornica i dodaje još osobenih detalja:

– Nekoliko godina po ozdravljenju pristupila je Socijalističkoj radničkoj partiji Jugoslavije, kao ilegalac boravila je u Beogradu, Pragu i Parizu, gde upoznaje budućeg supruga Rodoljuba, zajedno su se bavili istim partijskim aktivnostima. Po povratku u zemlju, 1939, Čolaković završava u zatvoru, ali ih to ne sprečava da se venčaju u zatvorskoj ćeliji. Ratno vreme on provodi u skrivanju, dok ona 1941. završava u logoru, prvo u Jasenovcu i Loborgradu, a onda i na Banjici, gde je bila do 1944. Sve to preživljava, u poratno vreme boravi prvo u Sarajevu, da bi supružnici od 1946. do smrti živeli u Beogradu, u Drajzerovom prolazu broj 2, koji je od 1975. njihov legat, otvoren u vidu galerije 1980.

Milica Zorić izlagala je na petnaestak samostalnih i četrdesetak grupnih izložbi u zemlji i inostranstvu, dobitnica je i nekoliko priznanja, među njima je i nagrada Oktobarskog salona 1971.