Identitet suseda

Temelj državnosti pored suvereniteta i teritorijalnog integriteta, koji podrazumevaju monopol nad upotrebom fizičke sile na sopstvenoj teritoriji i nezavisnost u vođenju unutrašnje i spoljne politike, određuje i odnos većinskog stanovništva jedne zemlje prema najvažnijim nacionalnim pitanjima. Kada bi se u razmatranje uzeli kontinuitet svesti o pripadnosti jednom narodu i kulturi u najširem smislu, došlo bi se do polazne tačke za dalju razradu problema identiteta s kojim se suočavaju mlade države na teritoriji zapadnog Balkana.

Tretirajući identitet kao spoj unutrašnje potrebe da država kao subjekt bude ono što želi i reakcije na tu manifestaciju od drugih, odnosno međunarodnih subjekata, dobijamo kao rezultat njegovu suštinsku vrednost. Duboko ukorenjena svest srpskog naroda o sopstvenom identitetu, koji čine istorija nastanka srpske države, jezik, vera, tradicija i kultura, predstavlja kamen spoticanja prekrajanju istorije i formiranju novih identiteta na prostoru država čiji su deo stanovništva ti isti Srbi, koji ne mogu biti ništa drugo do onoga što jesu. Srbi, preživeli i opstali, smatraju da imaju pravo da budu na svojim ognjištima braneći sopstveni identitet baš kao što je to prirodno pravo bilo kojeg drugog naroda na svetu. Poštujući prava manjina na sopstvenoj teritoriji, uz sve ostale neophodne prerogative vlasti, Srbija se svrstava u red država koje su kompletne prema svojoj suštini, ulozi i funkciji.

Goruća potreba vladajućih elita u pojedinim zemljama regiona za distanciranjem od svega što ima veze sa srpskim korenima, identitetom i državom Srbijom jeste evidentna. Nametanje novih kulturoloških i identitetskih obrazaca, oličenih u proizvodnji jezika i pisama, pokušaju razdora pravoslavnog naroda, potrebi dezavuisanja istorijskih činjenica i narativu u čijoj je srži odbrana od izmišljenog neprijatelja ima jedan jedini cilj a to je stvaranje dugoročne osnove za opstanak mlade političke „elite”. Takva „elita” nema odgovor na fundamentalna pitanja od značaja za opstanak i razvoj društava što ga vodi, želi da napravi otklon od korenskih veza društva sa identitetom konstitutivnog ili manjinskog naroda na sopstvenoj teritoriji koji je nesumnjivo supstancijalno determinisan i, najzad, podložna je spoljnim uticajima i sklona korupciji. Istovremeno, ne sme se zanemariti intenzitet rada na „brisanju” kolektivnog sećanja u vezi sa istorijom onoga što se dešavalo dok su nastajale mlade države u regionu. Rukovodstva, pošto su nedvosmisleno zavisna i pogodna kompromitaciji, ne mogu tako biti patriotski orijentisana, pa štetna dejstva odluka koje donose imaju dalekosežne posledice po celi narod.

Tretman nacionalnih manjina na dobar način oslikava stepen razvijenosti i zrelosti države, kao i status njenih građana. Uočljiva je jasna razlika u ostvarivanju prava Srba u zemljama kao što su Rumunija, Bugarska i Mađarska u odnosu na zemlje bivše Jugoslavije. Dok je u prvoj grupi zemalja, bez obzira na postojanje sukoba u prošlosti (Bugarska i Mađarska), u novijoj istoriji faktori uticaja na smanjenje broja Srba pre svega nenasilna asimilacija i migracije, u drugoj grupi zemalja glavni uzročnik su egzodusi, proterivanja, grubo kršenje osnovnih prava i getoizacija Srba. Srbi su kao konstitutivni ili manjinski narod dugoročno ekskomunicirani i obespravljeni (nasilna promena imena Srba u Albaniji kao jedan od primera), dok u svim bivšim jugoslovenskim republikama, od raspada SFRJ, te SRJ i SCG, prava Srba sistematski se krše na standardizovan način bez izuzetka. Srbima su ugrožena prava slobode govora, pravo svojine, pravo na pravičan krivični postupak, pravo na jednakost i veroispovest, čitav korpus političkih, ekonomskih i socijalnih prava, kao i pravo na obrazovanje na maternjem jeziku. Negativna selekcija na štetu Srba je konstanta. Ogleda se u odnosu prilikom zapošljavanja u državnim organima, lokalnim samoupravama, prilikom izbora na funkcije, ali i u privatnom sektoru, kao i nedovoljnom i neadekvatnom medijskom prostoru. Pokušaj preuzimanja zasluga za antifašizam od onih koji danas baštine ideje fašizma, a na račun stradalih Srba, ne može se drugačije kvalifikovati već kao nasilna politika koja u pristupu kao osnovu nosi falsifikovanje istorije i neprijateljstvo prema jednom narodu, uz nepoštovanje žrtava i svojevrstan problem kolektivnog suočavanja sa prošlošću.

Metodama koje su primenjivane u poslednjim popisima stanovništva u pojedinim susednim državama prekršena su prava Srba da se izjasne i izraze svoju nacionalnu pripadnost. Odnos pojedinih država u susedstvu prema nestalim, ubijenim i prognanim Srbima i njihovim porodicama predstavlja najtamniju stranu današnje Evrope.

Sve to govori o svojevrsnoj krizi identiteta, nespremnosti da se preuzme odgovornost, što kao posledicu ima ispoljavanje mržnje prema Srbima koji su nacionalno svesni ma gde bili i Srbiji kao zemlji sa istorijskim, etničkim i kulturnim kontinuitetom koji ničim ne može biti ugrožen niti doveden u pitanje.

Dipl. pravnik/ diplomata