Kanadski muzej srpskog nasleđa

Stanislava Marković bila je prva žena u emigrantskoj srpskoj zajednici koja je diplomirala u Kanadi 1961. godine. Donald i Deana Pavlov bili su prvi par koji se venčao u crkvi vindzorskoj Gračanici 1952. godine. Nikola Budimir je gradu poklonio zemlju za izgradnju biblioteke koja i danas nosi njegovo ime. Svi oni živeli su u Vindzoru, kanadskom gradu u pokrajini Ontario gde već 32 godine postoji Srpski muzej kulturnog nasleđa koji neguje uspomenu na sve njih, ali i brojne druge kanadske Srbe. Više od 10.000 eksponata, koliko ih čuva ova institucija, svedoče o životu u emigraciji, uspomenama donetim iz matice, pričaju priče o Srbima, njihovoj istoriji, tradiciji, kulturi, svakodnevnom životu.

Brojni predmeti, svaki na svoj način, upotpunjavaju mozaik života iseljenika koji su u Vindzor u većim grupama počeli da stižu između 1923. i 1929. godine. Fotografije sa njihovih proslava, iseljenička dokumenta, crkvene matične knjige, predmeti iz njihovih domaćinstava poput ćirilične pisaće mašine, mlina za orahe, ali i oni koji ih vezuju za maticu: odlikovanja državna i vojna njihovih predaka, gusle, harmonike, vezeni ćilimi, narodne nošnje, opanci...

Muzej srpskog kulturnog nasleđa često organizuju tematske izložbe koje prate dešavanja u matici. Svojevremeno su organizovali postavke posvećene 800 godina manastira Hilandara ili izložbu „Zid srama“ na kojoj su predstavljene posledice NATO bombardovanja. Poslednja izložba pod svodovima muzeja u Vindzoru posvećena je jubileju osam vekova samostalnosti Srpske pravoslavne crkve. „Postavka obuhvata objašnjenje ovog istorijskog događaja, važne datume iz crkvene istorije, hronološki prikaz srpskih arhiepiskopa i patrijaraha od Svetog Save do našeg vremena”, opisuje deo izloženog Julka Vlajić, član odbora Srpskog muzeja kulturnog nasleđa u Kanadi.

– S velikim zadovoljstvom ističemo da je izložba izazvala veliko interesovanje posetilaca koji nisu Srbi. Gosti na svečanom otvaranju bili su nam sveštenici drugih veroispovesti, članica Kanadskog parlamenta i pripadnici raznih nacionalnosti – kaže Julka Vlajić.

Jedini muzej srpske dijaspore u Kanadi osnovan je zahvaljujući ženama, pre svih Stanislavi Marković. Upravo od nje je potekla ideja da se osnuje ovakva ustanova. Zamisao su u delo sprovele ona i dame iz „Društva srpskih žena za očuvanje kulturnog nasleđa” i u avgustu 1987. dogradnjom Srpskog kulturnog centra obezbedile prostor za muzej.

– Uz pomoć Ministarstva državljanstva i kulture Ontarija njihov san se ostvario i osnovan je muzej kao neprofitna organizacija s ciljem da prikuplja, čuva, istražuje i izlaže eksponate u vezi sa srpskom kulturom i istorijom. Posvećeni smo očuvanju našeg bogatog istorijskog i kulturnog nasleđa i promovisanju njegovog doprinosa kanadskoj multikulturnoj zajednici – ističe Vlajićeva.

Ona dodaje da su eksponati dar pojedinaca ili raznih organizacija, a većinom prikupljaju predmete koji svedoče o životu Srba u Kanadi, mada ima dosta stvari vezanih za maticu.

– Isključivo volonterskim radom se trudimo da zainteresujemo srpsku i širu zajednicu kako bi i Kanađanima predstavili našu kulturu i istoriju. Kroz muzej se često promovišu i određeni umetnici kako sa ovih prostora, tako i iz matice. Od 2014. godine održali smo pet posebnih izložbi posvećenih Velikom ratu. Svake godine se trudimo da organizujemo bar jednu značajniju izložbu kao i izložbe raznih umetnika i manje izložbe naše kolekcije – navodi naša sagovornica.

A iz tih manjih izložbi muzeja mnogo se toga može saznati o životu naših sunarodnika u Kanadi. Na primer, da je još 1940. godine u Vindzoru osnovan prvi srpski košarkaški klub „Soko”, a deset godina kasnije i prvi fudbalski klub simboličnog naziva „Beli orlovi”. Ili da je 1966. godine jedan Srbin, dr Milorad Nikolas Vučković odbranio doktorat i postao univerzitetski profesor.

Muzej čuva i arhivsku građu, dokumente, stare knjige i novine, među njima i „Politiku”. Nedavno su, 2013. godine, zahvaljujući pomoći Vlade Ontarija deo te građe digitalizovali. U tom delu kolekcije čuvaju se svi brojevi, posle „Američkog Srbobrana”, najstarijeg iseljeničkog lista „Glas kanadskih Srba” koji izlazi neprekidno od 1934. godine. Moto lista je i danas: „Širite ljubav i slogu. S narodom – za narod”.