Dan marke – 150 godina od prve dopisnice

Fotografije Pošta Srbije Dopisnica je otvorena pismena pošiljka koju izdaje državna pošta, težine do 20 grama, pravougaonog oblika, utvrđenog formata, od kartona ili čvrstog papira, s uštampanom markom ili drugom oznakom o plaćanju poštanske usluge u tarifnom iznosu nižem od onog za pismo. Prva zvanična dopisnica na svetu puštena je u upotrebu 1. oktobra 1869, za poštanski saobraćaj u Austrougarskoj monarhiji.

Profesor Emanuel Herman, januara 1869. uobličio je predlog novog sredstva poštanske komunikacije. Preporučio je najnižu cenu od dve krune za poruke koje se prenose standardnim obrascem, a štampanom napomenom da pošta ne snosi odgovornost za sadržaj poruke otklonjen je i problem – prenos otvorene poruke. Novo sredstvo komunikacije nazvano je Correspondenz-Karte.

Pripreme su bile temeljne, dopisnice formata 122 puta 85 milimetara su štampane na žućkastom papiru i u ogromnom tiražu i blagovremeno razaslate širom monarhije. Službenicima je izričito naloženo da s dopisnicama postupaju kao s pismima, bez zadrške ih primaju i obrađuju, prometno uručuju, a podlegale su i preporučenom rukovanju. Ako se zna da je pošta uručivana po dva puta dnevno, u većim gradovima čak i više puta na dan, dopisnice su omogućile da se jeftino može ugovoriti posao ili sastanak, i to istog dana. Uspeh je bio izvanredan! Prema podacima, samo prvog dana prodato ih je čak 10.000, tokom prvog meseca 1,4 miliona, a do kraja godine preko tri miliona komada. Već iduće godine više evropskih zemalja je uvelo ovu novinu, a Srbija 1873.

Na tlu današnje Srbije, u Vojvodini, cirkulisale su sve tri varijante prve dopisnice: austrijske, distribuirane u Vojnoj granici, i mađarske na oba jezika – nemačkom i mađarskom. Jezik adresovanja nije bio problem, pa su i Srbi, kao i drugi narodi svesrdno prihvatili dopisnice, uočivši korist da odricanje odgovornosti za sadržaj poruke pruža mogućnost jeftine komunikacije na maternjem jeziku.

Prikazana dopisnica je verovatno najstarija sačuvana kod nas, pisana 13, a poslata u petak 15. oktobra 1869. iz Novog Sada za Vrdnik, zadnja pošta Irig, primljena istog datuma.

Stručna saradnja: Ivan Tangl, dipl. inž., Novi Sad

Grafička realizacija izdanja: Marija Vlahović, akademski grafičar