Domine od slonovače

Domine, simpatična igra uz pomoć nekada drvenih, a u moderno doba i plastičnih pločica, s rupicama koje označavaju brojeve, popularna je i danas kao i vekovima pre.

Niko sa sigurnošću ne zna odakle tačno potiču domine. Neki smatraju da vode poreklo iz Kine, oko 1120. godine, međutim u Kairskom muzeju se nalazi egipatski set domina za koji se pretpostavlja da potiče iz doba Tutankamona oko 1355. pre nove ere.

Prve domine, za koje se pretpostavlja da su nastale u Kini, bile su duže od mlađe, zapadne varijante i izrađivane su ručno. Kinezi su poznavali dve kategorije domina – vojne i civilne. U civilnoj varijanti domina postojali su duplikati, dok su takozvane vojne bile unikati.

Prve domine su izrađivane od kostiju s identičnim rupicama napravljenim od slonovače. Domine su pravljene u setovima od po 20 do 32 komada. Varijante različitih igara koje su kasnije igrane, a i danas služe kao zanimacija u gotovo celom svetu, nastale su baš od ovih prvih kineskih domina.

Domine kao vrsta igre počele su masovnije da se koriste u 14. veku u Kini, a odatle su prenete u druge delove sveta. Prvi put su, prema istorijskim podacima, u Evropi počele da se upotrebljavaju u Italiji, gde su igrane u sudovima u Veneciji i Napulju. I ove domine su pravljene najčešće od kostiju ili slonovače, čija je osnova bila najčešće u crnoj boji, dok su oznake koje su predstavljale brojeve bile bele. Svaka domina je bila podeljena na dva jednaka dela, a na njima su se nalazile najčešće tačke koje su označavale brojeve. Oznake na dominama su bile samo s jedne strane kako bi se sprečilo varanje i gledanje u protivnikove domine.

Ova igra je stigla u Veliku Britaniju u kasnijim godinama 18. veka iz Francuske (pretpostavlja se preko francuskih zatvorenika koji su zarobljeni u ratu) i veoma brzo je postala popularna u tavernama i pabovima.

Mada se nigde u literaturi ne pominje kako se igra zvala pre njenog dolaska u Evropu, do sada su se razvile tri teorije o poreklu sadašnjeg naziva igre i sve tri upućuju na njeno evropsko poreklo.

S obzirom na to da je igra najpre stigla u Italiju, jedna od najlogičnijih teorija smatra da reč potiče od italijanskog glagola dominare – dominirati, mada je tada verovatno postojalo još reči sa sličnim značenjem.

Druga teorija vezuje poreklo reči za francuski karnevalski ogrtač s kapuljačom (franc. domino), najčešće crne i bele boje.

Prema trećoj teoriji, pretpostavlja se da je čuveni latinski fratarski pozdrav (lat. Bendicamos domino – u smislu blagosloven bog), koji se obično koristi na kraju mise, po svoj prilici korišćen za pobednika u dominama.

Različite varijante ove igre danas se igraju gotovo u svim zemljama sveta, ali je, po svemu sudeći, najpopularnija u Latinskoj Americi. Širom sveta, naročito u Engleskoj, osnovana su društva, udruženja i klubovi igrača domina, a organizuje se i niz takmičenja na međunarodnom nivou.

U državi Alabama od 1976. godine održava se svetsko prvenstvo u igranju domina (World Championship Domino Tournament), dok se u Ujedinjenom Kraljevstvu takmičenja u igranju domina organizuju od 1985. godine.

Osim društvene igre, postoji i hobi rušenja domina po domino-efektu (lančana reakcija padanja domina). Od 1976. u Ginesovu knjigu rekorda upisuju se rekordi o najvećom broju srušenih domina, a od 1986. u Holandiji se održava manifestacija rušenja domina, pod nazivom Dan domina.

Termin domino-efekat, u smislu lančane reakcije i efekta koja se prenosi s jednog elementa na drugi koristi se i u politici i ekonomiji. Termin je prvi put upotrebio američki predsednik Dvajt Ajzenhauer na konferenciji za novinare 7. aprila 1954. godine, kada je govorio o mogućem efektu prodora komunizma u Indokinu, imajući u vidu okruženje u kome se nalazi.