Novosadska racija je bila pakao

Novi Sad – Novosađanin Branislav Milić Šumarev (83), kome je čitava porodica stradala u januarskoj Raciji 1942. godine, došao je, kao što to čini svakog 23. januara, pred spomenik „Porodica” na Kej žrtava racije. Tu je položio venac u ime potomaka žrtava ovog masovnog zločina koji te zime u Novom Sadu, tokom Drugog svetskog rata, nije prestajao tri dana. Mađarske okupacione snage su pre 78 godina ubijanje nevinih stanovnika počele 21. januara, a obustavile popodne 23. januara. Poznato je da je ubijeno i pod tada zaleđeni Dunav bačeno više od 1.200 ljudi, mahom Jevreja, Srba i Roma.

„I danas me sve potresa. Meni je 17 ubijeno u Raciji i bačeno pod Dunav, a ukupno 54 (u ratu). To je bila jedna od najvećih familija u Novom Sadu. Oni su došli još 1690. godine”, kaže Milić, kome je nadimak Šumarev, po ocu, koji je ubijen godinu pre Racije.

Priča da se seća još te 1941, kada je njegov otac, koji je radio na železnici, zamenio komšiju Mađara na dužnosti, da bi ovaj proslavio Božić, a kada se vratio kući, ubili su i njega i majku i sestru.

„A sećam se i Racije. To je bio jedan pakao, haos”, navodi, dodajući da je tada imao pet godina i da ga je jedan tatin prijatelj, takođe Mađar, odneo u bolnicu. „Podigao me je moj tetak, prvi ban Dunavske banovine Daka Popović, o kome sam pre dve-tri godine pisao knjigu. On je stvorio od mene čoveka”, kaže Branislav Milić Šumarev.

Mnogi Novosađani okupili su se juče kod spomenika „Porodica”, gde su zapalili sveće i položili cveće nakon što je komemorativnim skupom i molitvenim pomenom za nevine žrtve obeležena 78. godišnjica Novosadske racije, uz pesme horova – pravoslavnog „Sveti Georgije” i jevrejskog „Hašira”.

Nakon poziva okupljenima na minut ćutnje u znak pijeteta prema žrtvama, gradonačelnik Miloš Vučević rekao je da je ovo mesto na kom se susreću bol i vera, kao i da ta bol ne prolazi jer seća na hiljade nevinih života koje su ugasile mađarske okupacione snage.

„Ti životi ugrađeni su u temelje slobode našeg grada i udahnuli su spokoj i mir u kojem mi danas živimo. Iako je ta sloboda građena na bolnim lekcijama, nikada ne smemo izgubiti veru u ljudsko dobro i plemenitost, i veru u to da nam neće umaći nijedan trenutak u kojem ćemo moći da pokažemo razumevanje, dobrotu, empatiju, u kojem ćemo pokazati da smo ljudi”, naveo je gradonačelnik.

Naglasio je da ne može biti razumevanja za zlo koje je ispisivalo jezive stranice, ne samo istorije našeg grada, već i ljudskog roda, kao i da ovaj događaj nikada ne sme pasti u zaborav. Istina o Novosadskoj raciji, istakao je, mora da uđe u sve udžbenike.

U ime SPC, pomen je držao vladika bački Irinej, a u ime jevrejske zajednice vrhovni rabin Srbije Isak Asiel, koji su govorili o važnosti molitvenog sećanja, odnosno snazi tog sećanja.

Vence su na spomenik položili i novosadski gradonačelnik, delegacije pokrajinske vlade i skupštine, predstavnici jevrejskih i romskih zajednica, predstavnici ambasada Izraela i Mađarske. S broda Rečne flotile Vojske Srbije u Dunav je spušten venac.

Prethodno su episkop Irinej i gradonačelnik Vučević u Miletićevoj ulici, na uglu s Grčkoškolskom, svečano otkrili info-tablu o Novosadskoj raciji, koju je postavio odbor za obeležavanje ovog događaja iz istorije Novog Sada.

Pomen žrtvama Racije održan je i kod spomen-ploče na plaži „Štrand”, gde su Novosađani, u akciji okupatorske vojske, masovno dovođeni i takođe bacani pod zaleđeni Dunav.