Hramovi od drveta sačuvali veru

Gradnja crkava brvnara ne iziskuje mnogo vremena, a i za premeštanje sa jednog mesta na drugo ne treba preveliki rad. To je posebno bilo važno u vremenima kada su Srbi svoje svetinje morali da čuvaju od turske osvete. Dešavalo se da pravoslavni hrišćani samo za jednu noć rastave crkvu i prenesu je sa jednog mesta na drugo da bi je spasli lomače.

Još iz tog perioda ostala je u Beogradu pokoja crkva brvnara, ali raduje činjenica da se taj način gradnje vraća na ove prostore.

Pobrojali smo deo crkava brvnara u Beogradu, ali sve one teritorijalno ne pripadaju Arhiepiskopiji beogradsko-karlovačkoj, već i eparhijama Šumadijskoj i Šabačko-valjevskoj.

Jedna od najstarijih posvećena Mladencima u Vraniću

Jedna od najstarijih beogradskih crkava brvnara nalazi se u Vraniću i posvećena je Mladencima (Svetih četrdeset velikomučenika). Kulturno je nepokretno dobro na području Beograda i spomenik kulture od velikog značaja, a u nadležnosti je Eparhije šumadijske.

– Sagrađena je 1823. godine na temeljima starije crkve iz 18. veka. Krajem 18. i početkom 19. veka oko crkve su se zbivali događaji u vezi sa Kočinom krajinom i pripremanjem Prvog srpskog ustanka – kažu u Zavodu za zaštitu spomenika kulture grada Beograda.

Crkva ima pravougaonu osnovu, građena je od hrastovih brvana i pokrivena je šindrom. Podeljena je u tri dela – pregradom u priprati i ikonostasom.

– Po načinu obrade posebno se ističu zapadna vrata, rezbarena i bojena. Pokretni fond čini oko 50 umetničkih predmeta – ikone nepoznatih zografa, ikonopisaca Ilije Petrovića i Nikole Jankovića, predmeti umetničkog zanatstva i knjige iz 17, 18. i 19. veka.

Crkva posvećena Mladencima u Vraniću (Foto D. Pavlović)

Među ovim predmetima nalazi se i veliki rezbareni krst Hadži Ruvima iz 1800. godine.

Na rukama preneli hram u Brajkovcu

Crkva u lazarevačkom naselju Brajkovac posvećena Svetom velikomučeniku Georgiju, spomenik kulture od velikog značaja, prvobitno se nalazila u Belanovici. Postoji više pretpostavki o vremenu gradnje.

– Prema predanju Srbi su načuli da se Turci spremaju da zapale crkvu u Belanovici pa su je pod okriljem noći, na rukama, preneli u Brajkovac i tako je spasli. Zvanično stoji da je crkva izgrađena 1848. godine, a da je dvadesetak godina kasnije od domaćina Čedomira Marinkovića darovana časnom trpezom na kojoj se služi liturgija. U to vreme svi domaćini su crkvi darovali neku bogoslužbenu knjigu, tako da se na svakom sačuvanom primerku iz tog perioda nalazi potpis – priča Marko Mitić, protojerej-stavrofor u Crkvi Svetog Dimitrija u Lazarevcu.

Zahvaljujući sveštenstvu i proti Živoradu Jakovljeviću, a uz blagoslov Šumadijske eparhije, crkva je obnovljena devedesetih godina prošlog veka.

Brajkovac se, inače, nije zvao ovim imenom. Zbog izvora kisele vode na bazi sumpora prozvan je Smrdljikovac. Meštani su krajem 19. veka od kralja Aleksandra Obrenovića dobili odobrenje da promene ime mestu.

Hram Vavedenja u Vreocima

U red najstarijih u Kolubarskom okrugu, ali i Srbiji ubraja se i crkva posvećena Vavedenju Presvete Bogorodice u Vreocima. Trenutno se nalazi na ivici kopa i predviđeno je da ona, posle više od dva veka, ove godine bude premeštena na novu lokaciju. Njenu sudbinu trebalo bi da podeli i zidana Crkva Pokrova Presvete Bogorodice sa kojom „deli” portu.

– Postoje podaci da je hram Vavedenja sagrađen 1817. godine. Iz tog vremena je originalni ikonostas, dok su dva svećnjaka iz 1813. Pretpostavlja se da oni potiču iz crkve koja je bila sagrađena desetak metara od ove i spaljena 1813. U crkvi se nalazi i amvon, na kome stoje đakoni iz 1845. godine – priča protojerej Radivoje Stojadinović, paroh ove dve crkve u Vreocima.

Crkva u Orašcu posvećena Vaznesenju Hristovom

Kada je tačno sagrađena još se ne zna. Zna se da je hram spominjao još Joakim Vujić. Nalazi se i u spisima pukovnika Jovanče Spasića. On je 1837. godine, za vreme vladavine kneza Miloša, sastavio spisak podignutih i obnovljenih crkava i navodi da je hram izgrađen 1817. godine.

Hram Vaznesenja Hristovog u Orašcu (Foto M. Nikolić)

– Zbog materijala od koga je načinjena polako je propadala i 1874. godine morala je da se obnovi. Ali to nije bilo dovoljno pa je dvadesetak godina kasnije crkva zbog oronulosti zatvorena. Postala je kapela i oko nje se formiralo groblje. Hram je ipak ponovo uređen i priveden nameni 1922. godine – kaže Milan Nikolić, protojerej u hramu Vaznesenja Hristovog u Drenu kojoj pripada i crkva u Orašcu.

Krajem 20. veka crkva u Orašcu već je bila potpuno oronula. Na inicijativu meštana i sveštenika, a sa blagoslovom episkopa šabačko-valjevskog Lavrentija, 1994. godine osveštani su temelji nove crkve brvnare. Novi hram od drveta podignut je pedesetak metara dalje, na placu Stanislava Popovića, a osveštan 28. aprila 1997. godine. Tom činu prisustvovala su 22 sveštenika.

Manastir Bogorodice Trojeručice u Ripnju

Ženski manastir Bogorodice Trojeručice nalazi se u Ripnju, u naselju Trešnja, a u okviru njega 2017. godine podignuta je crkva brvnara.

– Izgradnja je počela 2013. Sve je već bilo pripremljeno, ali smo u tom periodu dobili na poklon takozvane silikonske cigle koje se koriste za hidroizolaciju. Odlučila sam da tu ciglu iskoristimo pa je ugrađena u konstrukciju. Sada je crkva obložena drvetom i spolja i iznutra, a cigla je između – kaže mati Zlata, nastojnica manastira Bogorodice Trojeručice.

Crkva se prostire na stotinak kvadrata, a izgrađena je od belog bora.

– U crkvi imamo dva trona od kuvane orahovine. Na jednom je ikona Bogorodice Trojeručice, poklon manastira Hilandara, a na drugom ikona Svete Marije Gačinske stradale od komunista za vreme Oktobarske revolucije. Njoj se mole vernici koji imaju problema sa depresijom – objašnjava mati.

Crkva Svetog Serafima Sarovskog u Urovcima

Crkva brvnara u crkvenoj opštini Urovačko-krtinskoj završena je 2018. godine i posvećena Svetom Serafimu Sarovskom, ruskom svetitelju i čudotvorcu. Arhitekta je bila Ivanka Crnobrnja iz Obrenovca.

Crkva Svetog Serafima Sarovskog u Urovcima (Foto P. Paraklis)

– Prostire se na oko 140 kvadrata, izgrađena je od čamovine i pokrivena šindrom koju je radio jedan od poslednjih majstora ovog zanata čika Jovo Jokanović sa Vlašića. U crkvi se čuvaju čestice moštiju Svete Petke, Svetog oca Nikolaja, Svetog Jovana Krstitelja i Svetih Kozme i Damjana – kaže Perica Paraklis, protojerej.

Crkva je u Urovcima u blizini Obrenovca i pripada Eparhiji valjevskoj.

– U porti se nalazi muzej u kome se, između ostalog, čuva i pet ikona iz stare Breštanske crkve spaljene početkom 19. veka, a koja je bila na prostoru sadašnje termoelektrane. Oko crkve brvnare je šest vajata i letnjikovac. U jednom od vajata formira se i biblioteka – ističe Paraklis.

Na vrhu Avale

U znak sećanja na svetog despota Stefana Lazarevića i grad Žrnov na Avali je podignuta crkva brvnara čije je temelje 2015. godine osveštao patrijarh Irinej. Crkvu u neposrednoj blizini Avalskog tornja i spomenika Neznanom junaku projektovao je đakon Miroslav Nikolić.

– Sagrađena je od belog bora i prostire na pedesetak kvadrata, kraj nje je zvonik, takođe od drveta. Od ranog proleća do kasne jeseni tu se drže liturgije, dolaze vernici, ali i veliki broj turista. U poslednje vreme imamo i veliki broj venčanja i krštenja. U crkvi čuvamo i epitrahilj (okovratnik) svetog Nektarija Eginskog i jastuče koje je bilo ispod glave Svete Petke – kaže Vladimir Vićentijević, jerej u Crkvi Svete Marije Magdaline u Belom Potoku.