Prva retrospektiva Vlaha Bukovca u Srbiji

Profesor Igor Borozan i Galerija Srpske akademije nauka i umetnosti uveliko su pripremali prvu, veliku retrospektivnu izložbu Vlaha Bukovca (1855, Cavtat – 1922, Prag) u našoj zemlji kada je došlo do sasvim nepredviđene situacije – pojave virusa korona i uvođenja vanrednih mera zbog čega je čitav taj obiman posao morao privremeno da se zaustavi.

Postavka 36 slika ovog velikog umetnika trebalo je da bude svečano otvorena 29. aprila – to se nije desilo, ali nam je potvrđeno da se očekuje da će se do kraja godine ovaj poduhvati realizovati, na zadovoljstvo organizatora i publike. Jer, poznati hrvatski slikar, veliki putnik i avanturista veštog poteza četkicom, ostavio je pozamašan trag na međunarodnoj sceni, posebno na našim prostorima, i svojim delima i uticajem na naše stvaraoce.

Okrilje svodova akademije mesto je koje Bukovac svakako zaslužuje – od 1884. dopisni je član Srpskog učenog društva, a od 1905. u redovnom je sastavu Srpske kraljevske akademije, dok se njegov reljefni portret, delo vajara Đoke Jovanovića, nalazi u sali predsedništva SANU, podseća nas na početku razgovora za „Politiku” Borozan. I dodaje da će, budući da je reč o internacionalnoj postavci, transport slika, između ostalog, usloviti i dinamiku dolaska do novog datuma za otvaranje dok saobraćaj među državama u punom kapacitetu ne profunkcioniše. Spisak muzeja odakle će dela doći je poduži: Narodna galerija u Ljubljani, Moderna galerija u Zagrebu, Kuća Bukovac u Cavtatu, Muzej Srpske pravoslavne crkve i opštine u Dubrovniku, privatne kolekcije u Zagrebu, potom Narodni muzej u Beogradu, Umetnička zbirka dvorskog kompleksa na Dedinju, Muzej Jugoslavije, Spomen-zbirka Pavla Beljanskog, Galerija Matice srpske, Umetnička zbirka Medija centra „Odbrana”, Dom Vojske Srbije, Muzej rudničko-takovskog kraja iz Gornjeg Milanovca, kao i Dom Jevrema Grujića.

Posetioci će moći da vide 16 slika iz pomenutih inostranih zbirki i 20 iz naših institucija i one će nas voditi kroz čitav umetnikov opus kroz tri celine i to tako da će dela sama biti i najveće „zvezde postavke”, u konceptu između tradicije i modernosti. Ideju nam približava naš sagovornik:

– Umetnikove stvaralačke promene biće dovedene u vezu sa periodima njegovog života, koji su u prepoznati kao pariski (1877–1893), gde je kreirao, zagrebački (1893–1903), kada se etablirao, i praški (1903–1922), gde je obnovio stečeno znanje i postao izraziti esteta i originalni dekadent. Izabrana dela biće primeri osnovnih idejnih (simbolizam, alegorija, esteticizam, dekadencija…) i stilskih (akademizam, secesija, divizionizam…) metamorfoza u navedenim etapama. Povratak tradiciji, istorijskom periodu u kojem je Bukovac izlagao podrazumeva svedenu, teatarsku kulisnu celinu, zatamnjenje prostorija i pravilno akcentovanje slika, u skladu sa sadržajem, bojom, i stilom, dok će nenametljivi savremeni multimedijalni segment oživeti slikareva ateljea, kao i novootkrivenu senzaciju, delo „Putifarova žena”, koje zbog niza otežavajućih okolnosti neće biti dopremljeno u Beograd.

Pored znamenite „Velike Ize”, slike koja je 1882. na Salonu u Parizu omogućila mladom Bukovcu ulazak u salonske krugove i umetnički svet internacionalnog Olimpa, i „Moderne Kirke”, do sada neizlagane, ovaj istoričar umetnosti izdvaja kao dragocene još i portrete kraljice Natalije Obrenović i kralja Aleksandra Obrenovića, „Andromedu”, dva remek-dela dečjeg portretnog slikarstva – Mila Bravačića i portret devojčice Berger, potom diptih slikara i njegove supruge, „Autoportret” i diptih „Ikar i Dedal”, nesumnjivo najsloženije Bukovčevo delo.

Zakružujući priču o jednom od najvećih inovatora na putu ka moderni, o kojem će u sklopu izložbe biti objavljena i dvojezična monografija, Borozan naglašava da je Bukovac kontinuirano bio prisutan na srpskoj izlagačkoj sceni. Tokom četiri decenije rada na brojnim vladarskim portretima stekao je neprikosnoveni status slikara srpskog dvora. Todor Švrakić, Branko Radulović i Pero Popović samo su neki od umetnika koji su pristigli u Prag privučeni njegovim liberalnim pedagoškim pristupom, dok su Jovan Bijelić, Kosta Hakman, Milan Konjović i drugi srpski moderni slikari prošli osnovnu likovnu obuku upravo u klasi profesora Bukovca.

Zanimljiva sudbina „Bele robinje”

Posebno je zanimljiv slučaj „Bele robinje”, slike koja se trenutno nalazi u Umetničkoj kolekciji Dvorskog kompleksa, i koja će, takođe, kako je zamišljeno, biti deo postavke. Borozan nam otkriva detalje i kaže:

– Slika je 1961. trebalo da bude poklonjena predsedniku Indonezije Suhartu, ali je direktnom intervencijom maršala Tita sprečeno otuđenje jednog od najboljih Bukovčevih dela. Odnos Tita prema Bukovčevom slikarstvu govori o kontinuitetu poštovanja koji su srpski monarsi, pa i jedan neformalni, imali prema njegovom stvaralaštvu. Paradoksalno, ili ne, slikar koga su odlikovali kralj Milan Obrenović (Orden Takovskog krsta petog stepena) i kralj Aleksandar Obrenović (Orden Svetog Save trećeg stepena) postao je omiljeni umetnik Josipa Broza Tita, potvrdivši da univerzalni zakoni neprolazne lepote nadilaze ideološke i društvene različitosti.