Pionirski koraci dve sestre

Kako izgledaju kolo i ples kada se ti koraci zapišu na papiru? To zna etnokoreolog, a pionir te oblasti u Srbiji, koja se bavi izučavanjem tradicionalnog igračkog nasleđa, bila je Danica Janković, od čije smrti se ove godine navršava šest decenija. Profesor književnosti, bibliotekar i prevodilac, Danica je nepravedno ostala u senci svoje starije sestre Ljubice Janković (1894–1974), etnomuzikologa i dopisnog člana Srpske akademije nauka. Sestre su se bavile etnomuzikologijom i prve su u Srbiji osmislile metodologiju kojom su postavile temelje etnokoreologiji.

Rođena 1898. u Lešnici i odrasla u Beogradu, Danica je završila Filozofski fakultet, odsek za jugoslovensku i uporednu književnost, istoriju i srpski jezik. Engleski je studirala u Londonu i Oksfordu od 1922. do 1924, i po povratku, sve do 1931. bila je profesor u Tetovu i Beogradu, pa bibliotekar u prestoničkoj Univerzitetskoj biblioteci, do penzije 1951. godine.

Njen opus proučavala je Selena Rakočević, profesorka na Fakultetu muzičke umetnosti, koja naglašava da je prva saznanja o tradicionalnim plesovima Danica stekla od roditelja, vrsnih igrača i zaljubljenika u narodnu igru. Otac Svetislav bio je poštar, a majka Draga, domaćica, bavila se pisanjem romana i slikala akvarele. Majčini rođaci bili su istoričar Dimitrije Jovanović, mitropolit Mihailo Jovanović, pisac i naučnik Atanasije Stojković, pesnik Danilo Janković.

Danica je izvanredno slikala akvarele. U detinjstvu je učila muziku, svirala gitaru i violinu, što joj je omogućilo da notalno zapisuje plesne melodije. Pod uticajem dvojih ujaka etnologa Tihomira Đorđevića i etnomuzikologa Vladimira Đorđevića, posvetila se beleženju plesova.

– Njihovo zapisivanje započinje u Tetovu, a potom i u Vranjskoj Banji gde je tromesečni boravak iskoristila da nauči, a potom i zapiše vranjke igre. Sa sestrom Ljubicom putuje po Jugoslaviji i sakuplja podatke o plesnoj praksi raznih oblasti. Od mladosti dijabetičar, Danica je na tim putovanjima redovno sebi davala insulin – kaže Selena Rakočević.

Neposredno posle Drugog svetskog rata, zajedno sa sestrom izabrana je za spoljnog saradnika Etnografskog instituta Akademije nauka i za počasnog člana Udruženja folklorista Srbije. Ljubica, koja je diplomirala jugoslovensku književnost, grčki i istoriju, u Etnografskom muzeju u Beogradu 1937. osnovala je Arhiv o narodnim igrama i od 1939. vodi Odeljenje za muzički folklor.

– Plesove i melodije sestre su sakupljale u Srbiji, BiH, Crnoj Gori, Dalmaciji, Slavoniji, Liki, Baniji i Kordunu, Makedoniji i Sloveniji i građu uvrstile u devet tomova „Narodnih igara”. Britanski „Journal of the International Folk Music Council” njihov sistem opisivanja nacionalnih igara označio je kao najprecizniji i nazvan je „Modelom jasnoće” – navodi naša sagovornica.

Kada je u Londonu objavljena Daničina knjiga „Igre Jugoslavije” (Max Parrish & Company, 1952), rad sestara postao je priznat i u svetskoj javnosti. Održavale su prepisku sa brojnim stranim stručnjacima i bile aktivne u Međunarodnom arhivu za narodnu igru (Pariz), Savetodavnom odboru za narodnu igru (London), Nacionalnom komitetu narodne umetnosti SAD (Njujork), Etnomuzikološkom društvu (Mičigen) i Međunarodnom savetu za narodnu muziku (u to vreme sedište organizacije bilo je u Londonu).

Danica je tokom čitavog života prevodila sa engleskog i francuskog i prva kod nas prevela nekoliko dela Džejn Ostin. Ljubica je predavala u Četvrtoj muškoj i Drugoj ženskoj gimnaziji u Beogradu, nakon školovanja u Austriji, Nemačkoj, Engleskoj i Francuskoj.

– U svom domu sestre su držale tečajeve tradicionalnih plesova. Zapisale su oko hiljadu igara i melodija uz koje su se izvodile. Posvetile su se razvijanju planskog čuvanja plesova kroz beleženje na terenu, kao i pedagoškoj i izdavačkoj delatnosti – pominje Selena Rakočević.

Manje je poznato i da su sestre kratko vreme bile dobrovoljci – bolničarke u Prvom balkanskom ratu. Živele su u Podrinjskoj 2 u Beogradu. Danica je umrla 1960, 14 godina kasnije Ljubica čiji se dnevnik danas nalazi u Narodnoj biblioteci Srbije.

Sestre Janković nisu se udavale. Sahranjene su na Novom groblju u Beogradu.