Pakao jasenovačkog logora

Tekst „Da li je knjiga Ive Goldštajna doprinos istini” gospodina Radoslava Medića, objavljen u „Politici” 18. avgusta, podstakao me je da navedem određena saznanja u vezi sa nedužnim žrtvama NDH režima, kao i jasenovačkim žrtvama ustaškog genocida. Na početku bih konstatovao da je broj nevino stradalih bio ogroman i da se slobodno može tvrditi da je to bio genocid nad pripadnicima srpskog naroda, kao i jevrejskog i romskog, i da je imao obeležja verskog (krstaškog), rasističkog i političkog masovnog zločina sprovođenog nad nedužnim ljudima samo zato što su bili druge vere, rase i političkog ubeđenja.

Vreme užasa je počelo 10. aprila 1941 godine kada je bivši austrougarski domobranski oficir Slavko Kvaternik proklamovao uspostavu Nezavisne države Hrvatske, u vreme još nezavršenog Aprilskog rata. Ante Pavelić je pet dana kasnije stigao u Zagreb da kao poglavnik preuzme upravljanje tom samoproklamovanom državnom tvorevinom. Već 17. aprila poglavnik Pavelić sa svojim glavnim pomoćnicima Andrijom Artukovićem i Miletom Budakom izdaje dekret koji označava početak genocida i holokausta u NDH, pod nazivom „U cilju zaštite naroda i države”. Potom, 30. aprila izdata su i tri rasnodiskriminaciona zakonska akta NDH – „O državljanstvu”, O rasnoj pripadnosti” i „O zaštiti arijevske krvi i časti hrvatskog naroda”.

Iako su ustaše genocid sprovodili po zadatku koji su im dali nemački nacisti, znači prema svim Jevrejima, Romima i političkim neistomišljenicima (komunistima i anglofilima) na teritoriji pod svojom komandom, ipak su najviše vremena posvetili i najviše se bavili genocidnim radnjama prema pravoslavnim Srbima – njihovim vekovnim verskim neprijateljima, ili kako su ih oni zvali „bizantskim šizmaticima”, a kasnije četnicima.

Od početka do kraja postojanja NDH (1941–1945) politika prema srpskom stanovništvu svodila se na ostvarivanja krilatice Mile Budaka: „Jednu trećinu pokatoličiti, drugu trećinu proterati a treću pobiti”, a sve pod geslom „Ante murale ćristianitatis”. Tako su ustaše uz prešutnu podršku dela sveštenika Rimokatoličke crkve kao nekadašnji „križari” zanosom „svete verske misije”, pune ostrašćene i sadističke mržnje, krenuli u konačno rešavanje „srpskog pitanja”.

I genocid se dogodio. Uspostavljeni su preki i pokretni sudovi za Srbe, koji su sudili po kratkom postupku, a gotovo jedina presuda bila je smrtna kazna. Usledilo je osnivanje koncentracionih logora: Danica kod Koprivnice, Kerestinac kod Zagreba, Jadovno na Velebitu, logor u Gospiću, Stara Gradiška, Loborgrad, Đakovo, Tenje kod Osijeka, Jastrebarsko, logor u Rumi, Lepoglava i na kraju kao fil na torti Jasenovački sistem logora. To su bila mučilišta i gubilišta za nepodobne Srbe, Jevreje, Rome, komuniste i ostale antifašiste.

Što se tiče tempa ubijanja ljudi u tim logorima i kaznenih pohoda ustaša na ustaničke krajeve, ustaše su ostvarivale zaprepašćujući učinak. Recimo, za nekoliko dana dana u Grubišnom polju ubijeno je 1.486 Srba, u selo Korita pobili su skoro sve meštane. Likvidacije sprovode u skoro svim srpskim krajevima: na Kordunu, Baniji, u Lici, zapadnoj i istočnoj Slavoniji, a i šire na celoj teritoriji NDH, a ponajviše u Bosni. U Bihaću je samo za jedan dan u junu 1941 godine zaklano i streljano oko 2.000 Srba, a do kraja avgusta preko 12.000. U Bosanskoj Krupi i okolini u leto 1941 godine ukupno je ubijeno 15.000 Srba. U Prijedor , u noći s 31. jula na 1. avgust 1941 godine ubijeno je 1.400 ljudi srpske nacionalnosti.

Što se tiče Jasenovca i broja stradalih treba istaći svedočenje bivšeg zatočenika tog logora Čedomila Hubera koji navodi da je u Gradini dnevno ubijano 1.000 i 1.500 ljudi, što je potvrdio i njegov sapatnik dr. Nikola Nikolić u svojoj knjizi „Jasenovački logor”.

Ili, navedimo iskaz koji je na suđenju dao jedan od najvećih ustaških krvoloka fra Miroslav Filipović. On je 25. juna 1946. godine rekao da je u Jasenovcu za četiri godine ubijeno oko pola miliona Srba, Jevreja i Roma, citirajući navode svog pretpostavljenog, komandanta logora Maksa Luburića.

Ili slučaj ustaše Petra Brzice koji je na takmičenju ubijanja „srbosjekom”,  to jest klanjem, umorio 1.360 ljudi za jednu noć.

Jasenovački sistem logora prostirao se na ukupno 210 kvadratnih kilometara, što je površina više desetina fudbalskih stadiona – ogroman kompleks za sistematsko likvidiranje zatočenika.

Zemaljska komisija Socijalističke Republike Hrvatske je 11 maja 1945 godine pisanim putem potvrdila Nirnberškom sudu da je u Jasenovcu stradalo između 500.000 i 600.000 ljudi. Na osnovu broja tela u tri otkopane masovne grobnice, ukupan broj sahranjenih procenjen je na oko 550.800 žrtava.

Miomir Garašanin,
Beograd