Srpske mahale u Peći

Svaki grad, kao i svako naselje, ima svoje lokalne specifičnosti, a u Peći je bilo više gradskih oblasti karakterističnih po svom etničkom sastavu, pa i ulica, mahala, u kojima su do 1999. godine živeli uglavnom Srbi.

„Protina  mahala” dobila je to ime, jer je u njoj živeo prota i kasnije Protići. Nalazi se na desnoj obali Bistrice, od Malog parka do Gvozdenog mosta. Oko 1955. godine u ovoj ulici (ma`li) živeli su porodica Tomke Protić, Lazići, Arsići, Pešići, Babovići, Šotići, Ristići, Kažići, Filipovići, Zečevići, Jera, Boškovići, Radoičići, Đorđevići, Dašići, Mišići. Tomkinu kuću odnela je nabujala Bistrica 1955. godine, a posle regulacije reke na tom mestu je podignut Urbanistički zavod. Karakteristična, stara „Protina kuća” pretvorena je u Gradski muzej.

„Babska  mahala” dobila je ime po tome što je u njoj uvek bilo mnogo dece i baba koje su čuvale svoju unučad i komšijske mališane. To je Ulica 17. novembra koja je tako nazvana po danu kada je 1944. godine Peć oslobođena od fašista. U njoj su živeli Dimitrijevići, Gerići, Pop Bjelanovići, Avramovići, Mićevići, Martinovići, Anđelkovići, Đukići, Ristići, Kadovići, Zekije, Stefančevići, Radovanovići, Obradovići, baba-Darka (samački ortoped), Sterđevići, vodeničar Mujo, Šćepovići, Đinovići, Nikolići, Bukumirići, porodica lekara Šantića, porodica advokata Sime Kažić, Labovići, Vukosavljevići, Mijuškovići, porodica advokata Svetozara Nedića, Milatovići, Cvejići, Petrovići, porodica Zajmi, Stanojevići, Burići, Vulići, Bojovići i dr. U ovoj ulici, u kući Riste Avramovića, osnovana je 1854. godine prva ženska škola na Balkanu. U „Bapskoj  mahali” Draga Lebović rodila je četrnaestoro dece, a njena prva komšinica Dana Đinović dvanastoro, „bre aferim...”

„Patrijaršijska ulica” koja vodi od centra ka Patrijaršiji, svima je poznata pod tim imenom, iako je više puta preimenovana. Čuo sam da se sada zove Ulica Majke Tereze, rođene u Skoplju kao Agnese Gondža Bojadži. Zvala se posle 1945. godine i Ulica Borisa Kidriča. U njoj su živeli Catići, Joksimovići, Markovići, Mihajlovići, Novićevići, Popadići, Orovići, Rajevići (sa dva hektara čuvenog parka), Todorovići, muslimanska porodica Brdakić, Ristići, Milunovići, Živkovići, opet Catići, vodeničar Turčin, Stojanovići... Zatim je tu podignuta džamija oko koje je živelo nekoliko muslimanskih porodica, uz Radoviće, Popoviće, Živaljeviće, Bojoviće, Jockiće i dr. Ulica se završavala velikim baštama Jockića koji su sve do oko 1960. godine izvozili jabuke uglavnom u Italiju. U ovim baštama, kao i u bivšem parku Rajevića, izgrađene su stambene zgrade.

Bilo je još pretežno srpskih ulica, kao i ulica sa pretežno albanskim stanovništvom (Kalešnica, ulice ispod Šedrvana i dr.).

Pre 1999. godine u Peći je živelo oko 20.000 Srba i Crnogoraca, a prema zvaničnom popisu koje su albanske vlasti sprovele 2011. godine bilo ih je samo 30, dok ih danas verovatno nema ni toliko. To je rezultat aktivnosti međunarodnih demokratskih mirovnih snaga.

Prof. dr Branislav Nikolić,
Novi Beograd