Postolujna vremena: zločin u Varivodama

Nekoliko sedmica pred godišnjicu ubistva devetoro meštana Varivoda telefonom mi se javio Duško Ilijašević i sugerisao da se među žrtvama pomene i njegov stric Uglješa Ilijašević (54), koji je ubijen oko tog dana ili istog dana kada i njegovih devetoro komšija i čijeg imena nema na spomeniku žrtvama iz tog sela.

Više detalja o ubistvu devetoro Srba u Varivodama: Jovana Berića (75), Špire Berića (55), Rajdivoja Berića (69), Marije Berić (69), Mirka Pokrajca (84), Dušana Dukića (59), Marka Berića (82), Milke Berić (67) i Jovana Berića (56), pobijenih 28. septembra 1995. u svojim dvorištima, na pragovima kuća ili u kućama, javnost je saznala 2. oktobra 1995, iz saopštenja Hrvatskog helsinškog odbora (HHO). Do tada je hrvatska policija, iako na vreme obaveštena, pokušavala da prikrije taj zločin, u čemu nije uspela zahvaljujući činjenici da su vrlo brzo na mesto zločina stigli predstavnici UN-a i novinari „Slobodne Dalmacije”. Ipak, uspela da je leševe ubijenih skloni, tako što su ih pokopali na kninsko groblje pod oznakama „nepoznat”, iako su znali njihov identitet. Njihova tela su u proleće 2001. ekshumirali haški istražioci, među posmrtnim ostacima 301 osobe, koliko ih je bilo pokopano na tom groblju, svi iz vremena „Oluje” i „postoluje”.

Porodice su ih identifikovale 2002. u Zagrebu i sahranile ih u rodnom selu, gde su im opština Kistanje i Srpsko narodno veće podigli spomenik, koji je već više puta skrnavljen i kod kojeg se već duže od deset godina održavaju komemoracije na visokom nivou. Tako je još 2010. komemoraciji, pored rodbine i predstavnika srpske zajednice, prisustvovao tadašnji predsednik Hrvatske Ivo Josipović, a ove godine već skoro dva meseca najavljuje se i prisustvo hrvatskog premijera Andreja Plenkovića. I pored svega toga, iako je bilo procesuiranih, za ovaj zločin do danas još niko nije osuđen.

Zašto među žrtvama nije ispisano i ime već pomenutog Uglješe Ilijaševića?

Njegovo telo pronađeno je nešto kasnije u gustjerni za vodu. K. Š., aktivista HHO, svedoči: „Došao sam do rubnih kuća u Varivodama, otkuda se vidi Zečevo... Pred sobom sam vidio gustjernu sa vodom. Osjećao sam miris raspadnutog tijela. Kako sam nailazio na krepane ovce i stoku, mislio sam da je ovca. Nisam mogao ocjeniti odakle dolazi. Pored gustjerne sam vidio kantu. Bacio sam kantu u bunar i pazio da se ne čuje preglasno. Kad je kanta pala, pala je na nešto meko. Pogledao sam dolje i vidio leš u vodi. Zamalo sam dobio slom živaca....”

HHO je pretpostavio da je ženski leš pripadao Mariji Pokrajac (84) iz Varivoda, a leš iz gustjerne Milivoju Atlagiću (55) iz obližnje Ostrvice, koji je ostao u svom selu iz kojeg je, koji dan kasnije, radi nekog posla otišao u Varivode, gde je i ubijen, ali se nije znalo gde je pokopan.

Međutim, nije to bio Milivojev, nego Uglješin leš. U oktobru 1995. našao ga je nećak Ozren Mandić, koji je živeo u Vodicama, kad je došao da ga obiđe. Ozren je svog ujaka Uglješu sahranio na mesnom groblju. O Uglješinoj smrti mi u „Veritasu” smo prvi put čuli tek 2014, od Dalibora Dukića koji se vratio u Varivode. Ispričao nam je da je Uglješa bio seoski kovač, da je lepo crtao, da nije bio oženjen, da je imao i psihičkih problema i da je živeo u domaćinstvu s bratom Stankom, koji je izbegao u Srbiju, gde je u međuvremenu i umro, te da ima i rođenog brata Živka, lekara po zanimanju, koji živi u Beogradu. Istog dana smo ga nazvali. Živko nam je potvrdio Daliborovu priču i dodao da je Uglješin leš obdukovan na patologiji u Zadru i da u obdukcionom zapisniku piše da je uzrok smrti utapanje, ali da je on svojim „kolegijalnim vezama” doznao da je imao prostrelnu ranu na potiljačnom delu glave, što je i pravi uzrok smrti.

Rodbina ubijene starice Marije Pokrajac, ako je uopšte ima, još nam se nije javila. Osobu pod tim imenom „Veritas” i ne vodi među žrtvama „Oluje”.

Iz iskustva znam da je rodbina ubijenih Srba u „postolujnim vremenima”, ako su svi ili samo poneki živeli u Hrvatskoj, izbegavala da prijavi da su joj rođaci ubijeni u Krajini kako bi izbegla moguće posledice. Jedan iz te kategorije je i Boris Milošević, potpredsednik hrvatske vlade iz srpske kvote, koji je ove godine, neposredno pred odlazak u Knin na proslavu „Oluje”, prvi put obznanio da je i njegovu baku sa očeve strane Darinku (70) ubio hrvatski vojnik u selu Pavići u septembru 1995. Pavići su u blizini Varivoda.

Tri dana pred godišnjicu ubistva Varivodičana nazvala nas je telefonom i Nevenka Bulaja iz Ićeva i zamolila nas da urgiramo da se na komemoraciji u Varivodama pred visokim gostima pomenu i imena njene svekrve Milke (85) i zaove Draginje (55), koje su nekako u isto vreme ubijene i zapaljene u njihovoj kući u Ićevu, i muža zaove Jeke, već spomenutog Milivoja Atlagića, za čijim posmrtnim ostacima se još traga. Kad joj rekoh da je ovo komemoracija žrtvama iz Varivoda i obližnjeg Gošića, u kojem je mesec dana ranije po istom obrascu ubijeno sedmoro meštana, reče mi: „Pa nema tu razlike. Ićevo je odmah uz Varivode i ubili su ih isti vragovi samo zato što su Srbi.”

Ako ima nešto pozitivno u Miloševićevom odlasku na proslavu „Oluje” u Knin, onda je to ohrabrenje rođacima ubijenih Srba da je došlo vreme da mogu slobodnije da pričaju o stradanju svojih rođaka u ratnim i poratnim vremenima devedesetih. Malo li je?

Dokumentaciono-informativni centar „Veritas”