Izložba o knezu Pavlu Karađorđeviću

Izložba posvećena knezu Pavlu Karađorđeviću, kraljevskom namesniku u periodu između 1934. i 1941. godine, biće otvorena danas u 13 časova u zgradi Arhiva Srbije i Crne Gore (Vase Pelagića 33), inače bivšem Domu pitomaca kralja Aleksandra. Izložbu će otvoriti ministar kulture Vojislav Brajović.

Namera ove izložbe čiji su autori istoričari dr Gojko Malović i Dušan Jončić je da izborom iz obimne dokumentarne građe prikaže istoriju Jugoslavije kroz delatnost kneza Pavla u godinama pre Drugog svetskog rata, kao i da podstakne dalja istorijska istraživanja o periodu njegovog namesništva. Posetioci će moći da vide oko 200 dokumenata iz 15 fondova i zbirki koje se čuvaju u Arhivu. Neki će biti izloženi pred javnošću prvi put, s obzirom da je Arhiv nedavno, od princeze Jelisavete Karađorđević dobio na poklon kopiju lične arhive, sačuvane na 16 rolni mikrofilma koje je svojevremeno knez Pavle poklonio Univerzitetu u Kolumbiji.

Izložba je koncipirana tako da uvodi posetioca najpre u rodoslov dinastije Karađorđevića, a potom u odrastanje, obrazovanje, privatni život, uspostavljanje kraljevskog namesništva, političke odnose , privredu, rešavanje hrvatskog pitanja, pristupanje Trojnom paktu, vojni puč .... do emigracije kneza Pavla iz zemlje.

Knez Pavle Karađorđević je Karađorđev praunuk, sin kneza Arsena, mlađeg brata kralja Petra Prvog i kneginje Aurore Pavlovne Demidov di San Donato. Rođen je u Petrogradu 1893. godine. Posle atentata na kralja Aleksandra Karađorđevića u Marselju, 1934. godine, kraljevim testamentom knez Pavle je postavljen za prvog namesnika, uz dr Radenka Stankovića i dr Ivu Perovića, maloletnom kralju Petru Drugom. Na izložbi će biti predstavljen i originalni testament kralja Aleksandra kojim imenuje kneza Pavla za namesnika. Izložene su fotografije koje ilustruju život na dvoru, susrete sa važnim političkim ličnostima onog doba, kao i sa članovima britanske kraljevske porodice s kojom je bio u srodstvu. Tu je i pismo koje je knezu Pavlu 1939. godine uputila kraljica Elizabeta, supruga kralja Džordža Šestog u kome ona govori o ratnoj psihozi koja vlada u Velikoj Britaniji i konstatuje: "...kako je Jugoslavija srećna što ima tebe...".

U vitrinama izložbene sale postavljena su i dokumenta koja potvrđuju da je knez Pavle, tokom kraljevskog namesništva podsticao razvoj kulturnih ustanova kao što su Muzej kneza Pavla ili Umetnički paviljon na Kalemegdanu. Izložen je originalni katalog sa izložbe italijanskog portreta kroz vekove iz 1939. godine, koji je privatno vlasništvo.

I tada su bila aktuelna razmišljanja o Beogradskoj operi, o čemu svedoči dokumentacija o konkursu za izgradnju novog zdanja, a kao potencijalna lokacija bio je izabran park kod Manježa. Tu je i pismo kneza Pavla Karađorđevića upućeno slikaru Paji Jovanoviću o nameri da osnuje Muzej moderne umetnosti u Beogradu.

Izložba u Arhivu SCG podsetiće i na završne godine namesništva kneza Pavla, kada je posle državnog udara 1941. uhapšen i primoran da podnese ostavku. Nakon šestoaprilskog bombardovanja, knez Pavle Karađorđević je sa porodicom proteran u Grčku, predat Englezima, potom sproveden u Egipat, a odatle u Keniju, na obalu jezera Naivaša. Nastojanjima kneginje Olge, knez Pavle dobija odobrenje od engleskih vlasti da se preseli u Johanesburg (1943), a tek krajem 1947. dobija odobrenje da se sa porodicom vrati u Evropu. Izabrao je Pariz, gde je živeo do smrti 1976. godine.