Srpske države pre Stefana Nemanje

Na Svetog Savu, 27. januara tekuće godine, svečano je otkriven grandiozni spomenik rodonačelniku dinastije Nemanjića – Stefanu Nemanji na Savskom trgu u Beogradu. Glavnu reč na ovoj svečanosti imao je sam predsednik države koji je da „do Stefana Nemanje bili smo pleme, od Nemanje do danas smo državotvorni narod“.

Povodom te izjave izneo bih nekoliko podataka o počecima srpske državnosti a koji datiraju oko 300 godina pre pojave Stefana Nemanje na istorijskoj pozornici Balkana.

Veliki župan Stefan Nemanja vladao je srednjovekovnom Srbijom, tj. Raškom, od 1166/8. do 1196. godine. Tačno je, kao što je to istakao Vladimir Ćorović u svojoj obimnoj studiji „Istorija Srba“, da od Stefana Nemanje počinje prava (ali ne i prva) srpska država srednjeg veka. V. Ćorović, inače, dalje netačno tvrdi da su do Nemanjine povesne pojave Srbi imali samo povesnicu plemena, lokalne pokrete i lične pokušaje, ali je u pravu da Srbi do tada nisu imali prave državne misli i trajne državne tvorevine što ne znači da nisu imali i državu odnosno države i pre Stefana Nemanje.

Stanoje Stanojević u knjizi „Svi srpski vladari“ decidno tvrdi da je vešti i energični knez Vlastimir, sin Prosigojev, pred sredinu IX stoleća postao osnivač prve srpske države. Vladao je od 850  godine (po nekim autorima i od 836) do 862, što je oko 300 godina pre Nemanje! Nakon Vlastimira, vladari srpskih država su bili Mutimir, Petar, Zaharija, Časlav, Vojislav, Mihailo i Bodin. Mihailo, vladar Zete, je čak i krunisan za kralja 1077. godine. Kraljevska titula je iznad titule velikog župana što znači da je država kralja Mihaila bila „državničkija” spram države Stefana Nemanje. Ukratko, relevantni povesni istočnici jasno ukazuju da su Srbi imali državu i države tri stoleća pre pojave Stefana Nemanje.

Prof. dr Vladislav B. Sotirović,
Vilnjus, Litvanija