Deset vekova srpske književnosti

Antologijska edicija „Deset vekova srpske književnosti” pokrenuta je u Izdavačkom centru Matice srpske 2010. godine s namerom da prikaže, po savremenim merilima, milenijumski razvoj srpske književnosti, od usmene i žitijske do savremenih literarnih žanrova. Pokretač i glavni urednik akademik Miro Vuksanović ističe da značaj ovog poduhvata nije samo književni već i kulturološki, leksički i obrazovni, jer pokazuje kako su i na kojim oblicima srpskog jezika nastajale knjige od dvanaestog veka do danas i kako se prirodno, kroz istoriju, sagledava civilizacijski uspon kulture jednog naroda.

Antologija izlazi u godišnjim kolima i dosad su štampane 123 knjige, svaka u hiljadu primeraka. Upravo je pred čitaocima dvanaesto kolo u deset knjiga. Najobimniji posao obavila je Zorica Nestorović, koja je priredila knjigu trojice pisaca iz osamnaestog veka – besede i pisma Gavrila Stefanovića Venclovića, pesme i moralističke spise Aleksija Vezilića, kao i poslovice prvog njihovog skupljača Jovana Muškatirovića. U ostalim knjigama su dela pisaca dvadesetog veka, jer njih ima najviše u obe serije antologijske edicije.

Izbor iz dela Stanislava Vinavera priredila je Željka Pržulj u nameri da što celovitije budu nagovešteni svi žanrovi kojima se pisac bavio (pesme, eseji, kritike, zapisi, parodije). Pripovetke, poglavlja romana „Pijana zemlja”, kritike, oglede, eseje, putopise i pisma Milana Kašanina odabrala je Zorica Hadžić. Prozu Svetozara Ćorovića (dvadesetak pripovedaka i roman „Stojan Mutikaša”) u celinu je sastavio Duško Pevulja, a Milena Kulić poeziju i esejistiku Radeta Drainca i Ljubiše Jocića. U knjigu Vladislava Petkovića Disa okupila je Sonja Veselinović bezmalo sve njegove pesme, priče, ratne reportaže, jednu besedu i dva pisma. Borislav Mihajlović Mihiz je u izboru Bojane Popović prikazan kao dramski i prozni pisac („Banović Strahinja”, „Autobiografija o drugima”), esejist i književni kritičar. Knjiga Aleksandra Tišme sadrži romane „Knjiga o Blamu” i „Upotreba čoveka” i pripovetku „Bez krika” (priređivač Srđan Orsić).

U istom kolu je obeležena i stogodišnjica rođenja Dobrice Ćosića, tako što je Marko Krstić pripremio prošireno izdanje knjige „Prijatelji moga veka”, a ranije su izašli Ćosićevi romani „Koreni” i „Bajka”. Pesme i eseje Milosava Tešića priredio je Dragan Hamović.

Sve knjige u ediciji „Deset vekova srpske književnosti” imaju predgovor, antologijski izbor tekstova, hronologiju, selektivnu bibliografiju, priređivačka objašnjenja i izbor ranije objavljenih kritičkih tekstova. U knjigama dvanaestog kola štampani su prilozi književnih istoričara i kritičara Predraga Palavestre, Pavla Stefanovića, Novice Petkovića, Radomira Konstantinovića, Miroslava Egerića, Radovana Vučkovića, Branka Milanovića, Đorđija Vukovića, Anice Šaulić, Vladana S. Jovanovića, Snežane Samardžije, Vladete Jankovića, Slavka Gordića, Ane Ćosić Vukić, Radivoja Mikića, Marka Nedića, Gorana Maksimovića, Radoslava Erakovića i Aleksandra Jerkova, kao i eseji Stevana Raičkovića, Miodraga Pavlovića i Slobodana Selenića. Tako se, uz antologijski izbor različitih literarnih žanrova, u istoj ediciji objavljuje i svojevrsna hronika srpske književne kritike.