Ljudska i pseća ljubav sa posebnim potrebama

Premijerno u Srbiji, pred publikom Festa, konačno će se naći prošle godine po svetu nagrađivani film „Oaza” Ivana Ikića, nastao u koprodukciji Srbije sa Holandijom, Slovenijom, BiH i Francuskom, koji je snažan eho izazvao posle prikazivanja u programu „Dani autora” na Venecijanskom festivalu.

Ovaj neobičan, neuobičajen i nadasve autentičan Ikićev film od one je vrste s kojom srpska kinematografija može i treba da se ponosi. Ikić je zagrizao težak filmski zalogaj, ali ga je velikim srcem, rediteljskom hrabrošću i visokim estetskim senzibilitetom uspešno savladao. Uronio je u nama nepoznati i inače zatvoreni svet jednog doma za decu i omladinu sa posebnim potrebama, da bi iz njega na površinu izronio ljubav. Ljubavnu priču o domskom Romeu i Juliji. I o ljubavnom trouglu između dve devojke i jednog mladića (tumače ih štićenici doma Valentino Zenuni, Tijana Marković i Mirjana Novakov), njihovoj svakodnevici i odnosima sa vaspitačima (Maruša Mejer, Goran Bogdan).

Pred gledaocima se otvara čitav jedan mikrokosmos impulsivnih postupaka autentičnih filmskih junaka-glumaca koji igraju nadomaštane verzije samih sebe s kojima širi spektar emocija – želje, požude, zavisti, ljubomore, konfrontacije, očaja i žudnje za slobodom i tako narušava krhki balans inače strogo uspostavljenih pravila institucije u čijem okrilju zatvoreni žive. U tri poglavlja ovakve filmske priče, koje je Ikić nazvao prema imenima svojih likova i protagonista u ljubavnom trouglu, uzdržanim i kontrolisanim rediteljskim postupkom, bez melodramatičnih preigravanja, autor sa poetskom lakoćom predstavlja i emocije i dileme savremenog društva u kojem ljubav sve manje caruje. A svima nama je ljubav ta posebna potreba...

U naredna tri dana, osim „Oaze” publiku očekuju i premijere još tri srpska filma – „Lihvar”, „Prizori iz života džukca” i „Prolećna pesma”. Reditelj Nemanja Ćeranić („Stočar”, „Soba smrti”), prema scenariju Strahinje Madžarevića, sa „Lihvarom” vodi gledaoce u začarani krug zločina iz kojeg nema izlaska. Uzbudljiv „krimić”, čvrsto postavljena i zaokružena priča (sa odjavne špice može se zaključiti da je reč i o televizijskoj seriji), odličan izbor glumaca i rad sa njima i radnja konačno smeštena izvan filmski monopolskog Beograda. Pravo je osveženje gledati ulice, kuće i atmosferu Inđije u kojoj se događa ova krimi-priča. A osveženje su i odabrani glumci čija lica nisu (pre)eksploatisana na velikom filmskom platnu. Svaki od njih: i Dušan Petković (kao glavni junak Mundir, zelenaš na stalnom „zadatku” koji želi u „penziju”) i Strahinja Blažić, Zlatan Vidović, Jovo Maksić, Branko Vidaković i svi drugi, identifikovali su se sa likovima koje tumače u pravoj meri i na zavidnom nivou, portretišući tako i srpsko podzemlje i srpsko nadzemlje ovih naših dana...

U neouobičajenoj formi dokumentarno-animiranog dugometražnog filma, sa puno ličnih emocija, empatije i brige, filmska autorka Tanja Brzaković („Jelenin svet”, „Jovica i njegovi zubi”, „Doći će žuti ljudi sa istoka i piće vodu sa Morave”...) pred publiku donosi „Prizore iz života džukca”. Film satkan od sedam prizora kroz koje Brzakovićeva brižno prati život i sudbine pasa lutalica što žive u predelima margina našeg društva (deponija, groblje, napuštena i devastirana fabrika...), provocirajući gledaoce na preispitivanje odnosa prema njima. Tokom tog i takvog preispitivanja na površinu izranjaju i životno razočarenje i životna nada, potraga za ljubavlju i zajedništvom i želja za bar minimum dostojanstva u svakodnevnoj borbi za opstanak. Rekli bismo – to je tako ljudski, da nije reč o psećim junacima. Brzakovićeva i želi da predoči da su i ljudski i pseći životi sasvim slični.

U „Prizorima iz života džukca” Tanja Brzaković kombinuje i izvrsno snimljen dokumentarni materijal, bajkoliku animaciju i glumačke interpretacije svih onih koji su svoje glasove poklonili psećim junacima. A to jesu na pravi način učinili: Jelena Bosanac, Anica Dobra, Momčilo Bajagić Bajaga, Mirjana Karanović, Iskra Brajović, Dejana Bačko, Milica Tričković, Jelena Miljković, Milica Đuran, Lena Subotić...

Ovaj film Brzakovićeve takmiči se u programu „Fest fokus”, baš kao i film „Prolećna pesma” Natalije Avramović („Oaza” i „Lihvar” su takmičari u Glavnom programu). Avramovićeva debituje u formi dugometražnog igranog filma i u „Prolećnoj pesmi” nudi neku vrstu autobiografske priče. Priče o mladoj rediteljki, samohranoj majci koja pokušava da pohvata rasporene konce svog života posle razvoda.

Kroz estetiku oku prijemčivog crno-belog filma Avramovićeva nudi čitavu skalu unutrašnjih i spoljašnjih emotivnih raspada glavne junakinje Petre, razapete između radnih i majčinskih obaveza tokom stalnog stremljenja za upoznavanjem „gospodina pravog”. Gde god da krene ona proizvodi haos. Ili, tačnije, svoj unutrašnji haos i skrivenu želju za samouništenjem prenosi na okruženje. I tako, kroz čitav film. Sve dok Petra ne doživi katarzu, ne oslobodi savest i ne raširi krila...

Šerbedžijina „Tereza37” i Matanićeva „Zora”

U Glavnom takmičarskom programu 49. Festa našla su se i dva hrvatska filma: „Tereza37” Danila Šerbedžije i „Zora” Dalibora Matanića. Simpatije nekako s lakoćom prevagnu na stranu „ovozemaljskog” Šerbedžijinog filma jer barata nama bliskim emocijama, značenjem i životnim brigama.

Junakinja Šerbedžijinog filma je udata 37-godišnja Splićanka kojoj je sudbina izgleda namenila genetsku nekompatibilnost sa suprugom usled čega ima stalne spontane pobačaje i ostaje bez dece. Na tom putu preispitivanja bračnog i porodičnog života, uz obrise novostečene slobode, Tereza će sretati i druge muškarce (podsvesni motiv-trudnoća koja se neće prekinuti). Među njima i Beograđanina u tumačenju Dragana Mićanovića...

Matanićeva „Zora” je film mističnosti, misterije, povremeno i horora. Pun je metafora i želja za preispitivanjem vere, za suočavanjem sa traumama i zlom i pitanja otići ili ostati u narastajućem političkom ekstremizmu. Ovaj film zavodljive estetike i atmosfere nadrealnog, Matanić je radio u koprodukciji sa Italijom...