Fudbal iza bodljikave žice zarobljeničkog logora

Doprinos serijalu „Zarobljenici Aprilskog rata” nedavno je dao i Branislav Tikić iz Niša. Ovaj pravnik i publicista je poslao našoj redakciji nekoliko originalnih fotografija iz zarobljeničkih logora u Nemačkoj, izrazivši nadu da će ti istorijski foto-prilozi privući pažnju čitalaca „Politike”. Ovom prilikom objavljujemo dve fotografije.

Na jednoj su prikazani zarobljeni oficiri jugoslovenske vojske iz oficirskog logora Oflag 13-B u Nirnbergu s vojnim sveštenikom. Ova fotografija je pripadala Borislavu D. Pejoviću iz Niša, rezervnom pešadijskom poručniku, koji je pre Drugog svetskog rata završio Državnu trgovačku akademiju i radio u računovodstvu niške ložionice Crveni krst pri Jugoslovenskoj državnoj železnici.

„Pejović je zarobljen u Aprilskom ratu i sve vreme Drugog svetskog rata proveo je u logoru u Nirnbergu. Fotografije je slao i adresirao na ime svog rođenog brata, mašinskog inženjera Ljubomira D. Pejovića, s kojim je živeo u istoj porodičnoj kući, ali u posebnom stanu u Nišu. Na poleđini fotografija zarobljenici su smeli da napišu samo svoju punu adresu iz logora i ništa više. I pored takvog šturog teksta bio je otisnut pečat logorske vojne cenzure sa oznakom ’Gepruft’ (provereno, pregledano)”, navodi Tikić.

Grupa oficira s vojnim sveštenikom (u sredini) u Oflagu 13-B u Nirnbergu (Foto Arhiva porodice Pejović)

Na fotografiji iz Nirnberga može se videti, prema Tikićevim rečima, da su pripadnici Vermahta donekle poštovali odredbe Ženevske konvencije jer su zarobljeni oficiri mogli da na uniformama zadrže vojnička i oficirska znamenja – kokarde na kapama, epolete sa činovima, oficirske opasače s uprtačima, odlikovanja. U sredini fotografije se vidi i pravoslavni vojni sveštenik s epitrahiljom preko grudi, a na niskom stolu tanjir s vodom za osvećenje i svećom, što prikazuje da je u ovim logorima bila dozvoljena i verska služba za zarobljenike.

„Oficirski logori bili su zasebni, za razliku od podoficirskih i vojničkih. Zarobljeni oficiri nisu imali obavezu da rade, ukoliko sami nisu izrazili želju, dok su podoficiri i vojnici morali da idu na obavezan rad, u fabrikama ili na poljoprivrednim imanjima. Logori su bili opasani bodljikavom žicom, s visokim drvenim stražarskim kulama i naoružanim stražarima, a u njima su uz dozvolu logorskih vlasti mogle da se održavaju sportske i kulturne manifestacije”, navodi Tikić.

Da je takvih manifestacija ipak bilo i u podoficirskim logorima, svedoči i druga fotografija koju objavljujemo. Na njoj je ovekovečena fudbalska utakmica između jugoslovenskih i francuskih zarobljenika. Ova fotografija je nastala u zarobljeničkom logoru Stalag 11-B, takođe u Nemačkoj.

Govoreći o „Politikinom” serijalu „Zarobljenici Aprilskog rata”, Tikić navodi da je njime pokrenuta vrlo značajna tema koju „u našoj istoriografiji dosad niko nije sistematski i sveobuhvatno istražio i obradio”.

„Verovatno je nekadašnja vladajuća ideologija presudila ovakvom do danas indiferentnom stavu prema delu naše vojne nacionalne istorije”, zaključuje Tikić.