Svestrani general Živko Pavlović

General i akademik, vojnik i istoričar, pisac i prevodilac, najbliži saradnik vojvode Radomira Putnika – sve te odrednice stale su u životopis Živka Pavlovića (1871–1938). Svetlost na ovu pomalo zaboravljenu ličnost bacila je nova studija istoričara Aleksandra Životića, profesora Filozofskog fakulteta u Beogradu.

Njegova nova knjiga „Vojnik i istoričar – general Živko G. Pavlović” u izdanju Medija centra „Odbrana” objavljena je u ovoj godini, kada se navršava vek i po od Pavlovićevog rođenja i sto godina otkako je ovaj svestrani oficir primljen u Srpsku kraljevsku akademiju, današnju SANU.

Za naš list Životić kaže da je Pavlović, rodom iz sela Ramaća, ponikao iz srca ustaničke i državotvorne Šumadije i da je vaspitavan u njenom nacionalnom i domaćinskom duhu s izraženom državotvornom svešću i posebnim odnosom prema dužnosti.

„Sticanjem nezavisnosti na Berlinskom kongresu 1878, Srbija se posvetila izgradnji državnih institucija, uključujući i formiranje vojske evropskog tipa. Omasovljavanjem novoustrojene Vojne akademije otvorena su vrata širem sloju srpskih mladića sa sela i iz varošica da život posvete radu u vojsci. U zemlji koja je vapila za školovanim ljudima, oficiri su često ostavljali dubok trag i na drugim poljima društvenog delovanja. Njihovo poznavanje prirodnih nauka, istorije i geografije, uz posvećenost istraživanju i pisanju, često ih je svrstavalo u malobrojne naučne autoritete svoga doba. Među njima je bio i Živko Pavlović”, kaže Životić.

Prema njegovim rečima, Pavlović se po završetku Vojne akademije usavršavao u Nemačkoj (1902). Po povratku u Srbiju nastavio je službu kao generalštabni oficir, a uporedo se posvetio vojnoteorijskom radu.

„Pisao je rasprave iz oblasti taktike i strategije, a s nemačkog je prevodio značajna dela iz oblasti vojnih nauka. Kao jedan od najdarovitijih oficira svoje generacije svrstao se među najbliže saradnike vojvode Radomira Putnika u balkanskim ratovima i delu Prvog svetskog rata, i to na insistiranje samog Putnika, koji mu je predavao na Vojnoj akademiji”, objašnjava Životić.

Na tom mestu Pavlović je učestvovao u izradi ratnih planova Vrhovne komande, a pripisuju mu se zasluge za to što je promišljenim planiranjem operacija u Prvom svetskom ratu sačuvao glavninu srpske vojske.

„Ali, Pavlovićev uspešan rad u Štabu Vrhovne komande sučeljavao se s naraslim vladarskim ambicijama regenta Aleksandra i to je učinilo da usred rata bude premešten na mesto komandanta Šumadijske divizije. I odatle je smenjen 1917. i postavljen na mesto vojnog izaslanika u Atini. Ipak, Solunski front je 1918. probijen upravo prema Pavlovićevim ranijim zamislima”, ističe Životić.

Posle Prvog svetskog rata Pavlović je 1921. izabran za člana Srpske kraljevske akademije, na predlog Jovana Cvijića, za „zasluge u oblasti vojnih nauka i ratovodstva”. „Pored Jovana Miškovića i Stevana Boškovića, bio je jedan od trojice srpskih generala koji su bili akademici”, navodi Životić.

Nedugo zatim premešten je na mesto pomoćnika komandanta ozloglašene Treće armijske oblasti u Skoplju, što ga je podstaklo da napusti vojsku i penzioniše se u godinama kad je još mogao mnogo da učini za državu i vojnu službu.

„Posle penzionisanja posvetio se pisanju istorije vojnih operacija srpske vojske, izrastavši u utemeljivača naše vojne istoriografije o balkanskim ratovima i Velikom ratu. Njegovi radovi su živi spomenik i pouzdano svedočanstvo o ratnim naporima i žrtvama Srbije. Međutim, jugoslovensko vojno vođstvo, impresionirano dostignućima francuske ratne veštine, nije posebno pridavalo značaj analizi tih iskustava”, objašnjava Životić.

Živko Pavlović je umro 1938. godine u vračarskom sanatorijumu, a sahranjen je dva dana kasnije na beogradskom Novom groblju, u prisustvu hiljada saboraca, prijatelja, poštovalaca i najviših predstavnika vojnih i civilnih vlasti, Srpske kraljevske akademije i Srpskog kulturnog kluba. Svoj život je najbolje sažeo rečenicom koju je Životić uzeo za moto knjige: „Uzrok je mom zapostavljanju što se moja seljačka grbača ne može ni pred kim da savija.”