Amblem iz Srbije čuvaju potomci američkog avijatičara

Užice – Decenije su minule, a u Americi još ima tragova sećanja na kod nas dugo prikrivanu četničku akciju spasavanja američkih avijatičara na Zlatiboru 1944. godine, kojoj je posvećena knjiga „Slomljena krila Zlatibora” autora Dejana Đerića iz Užica.

Podseća ova knjiga da su saveznički avijatičari, ostavši u ratnom vihoru bez krila, iskočili na nepoznatu teritoriju u strahu da će ih neprijatelj ubiti ili zarobiti. Pripadnici Jugoslovenske vojske u otadžbini i  narod Zlatibora su spasli, nahranili i pomogli da se u matične jedinice vrati šest posada sa ukupno 47 vazduhoplovaca. Avijatičarima je tako omogućeno da ponovo polete, ali su ljudi koji su ih spasili zauvek ostali „slomljenih krila”. „U istoriji koju je komunistička vlast kod nas posle rata pisala nije bilo mesta za priču o spasavanju savezničkih avijatičara na Zlatiboru 1944. godine. Ona se odigrala u dramatičnim uslovima građanskog rata, u vreme kada su saveznici konačno otpisali pokret Draže Mihailovića, a svu vojnu pomoć preokrenuli Titovim partizanima”, navodi autor.

Delo „Slomljena krila Zlatibora” naišlo je na poseban odjek (rasprodato je i bez promocije), pa je nedavno objavljeno i drugo, dopunjeno izdanje. S novim podacima iz SAD, budući da je autor u međuvremenu stupio u kontakt sa još nekim od potomaka spasenih avijatičara. Oni su priložili materijal i iskazali zainteresovanost da posete zemlju i narod koji je spasao njihove pretke, ističe Đerić i navodi jednu od tih životnih priča.

– Alen Kariko iz Teksasa bio je komandir 37 avijatičara koji su se u toku leta 1944. godine okupili u Sirogojnu na Zlatiboru. U to vreme na službi u Zlatiborskom korpusu bio je kapetan Jovan Jovanović Deda, bivši komandant Južnomoravskog korpusa. On je na parčetu padobranskog platna izvezao četnički amblem sa svojim nadimkom i natpisom: „Za kralja i otadžbinu, sloboda ili smrt!”. Prilikom pozdrava sa avijatičarima Jovanović je amblem poklonio Kariku. Po povratku u Ameriku Alen je amblem čuvao uz svoju svečanu uniformu, koja se i dalje nalazi u vlasništvu njegove porodice – otkriva Dejan Đerić, dodajući da mu je fotografije amblema i uniforme ustupio Alenov unuk Dejvid Kariko. Alenovi potomci otkupili su 10 primeraka knjige „Slomljena krila Zlatibora” i izrazili želju da posete Srbiju.

U prilogu se nalazi i neobjavljeno pismo general-majora Natana Tvajninga, komandanta 15. vazduhoplovne armije, upućeno đeneralu Draži Mihailoviću avgusta 1944, posle evakuacije iz Pranjana: „Dragi generale, pišem Vam ovo pismo primivši Vaše od 30. jula 1944. godine, zajedno sa vrlo interesantnim  poklonima koje ste bili ljubazni poslati mi. Ja ću ih uvek čuvati u toploj uspomeni, u ime onoga što ste Vi i srpski narod učinili kako biste omogućili uspešnu evakuaciju dragocenih američkih avijatičara. Ova saradnja predstavlja važan doprinos u borbi protiv zajedničkog neprijatelja. Pomoć koju ste Vi, Vaši komandanti i srpski narod nesebično pružili, uprkos značajnoj ličnoj žrtvi i opasnosti u mnogim prilikama, izuzetno cene ne samo oficiri i vojnici 15. vazduhoplovne armije, već i najviši američki vojni autoriteti koji su obavešteni o situaciji...”

Knjiga „Slomljena krila Zlatibora” naišla je i na pozitivne stručne ocene. Ona, kako je napisao akademik Matija Bećković, donosi toliko novog i dragocenog, svedoči o slomljenoj savesti Srbije. Član Krunskog veća Dušan Babac hvali istraživačke napore mladog užičkog autora i zaključuje: „Ovom knjigom Dejan Đerić nije samo ispravio višedecenijsku nepravdu prema svojim precima, komšijama, zemljacima, već najavio da dolazi još jedan talas mladih istraživača koji se ne mire sa višedecenijskim istorijskim falsifikatima.”