Manastir Sopoćani

Neizbrisiv trag i sećanje na stvaranje srpske srednjovekovne države i njene utemeljivače, Nemanjiće, čuvaju njihove zadužbine, crkve i manastiri, a jedan od njih su Sopoćani. Ovaj muški manastir nalazi se 17 kilometara zapadno od Novog Pazara i pripada Eparhiji raško-prizrenskoj. Sagrađen je pored izvora reke Raške – u starom Rasu, centru srednjovekovne Srbije – po kojoj je i država Raška nosila ime. Naziv Sopoćani vodi poreklo od slovenske reči sopot, što znači izvor.

Sopoćane je podigao kralj Uroš Prvi (1243–1276), treći sin Stefana Prvovenčanog. Manastirska crkva je posvećena Svetoj Trojici i građena je od 1263. do 1268. Više puta je rušena i obnavljana. Praznik silaska Svetog duha na apostole (Sveta Trojica) simbolički se vezuje za rođendan crkve, a sam manastir, koji je delom završio car Dušan dozidavši mu pripratu (oko 1340) pripada carskoj lavri.

Manastir pripada raškoj graditeljskoj školi, a najveća vrednost su mu freske koje su oslikane odmah po izgradnji. Svrstavaju se u najlepše srednjovekovno slikarstvo i po svojoj originalnosti neuporedive su sa drugima iz tog doba. Predstavljaju remek-delo srednjovekovne umetnosti, pa je manastir Sopoćani, jedan od najznačajnijih srpskih spomenika kulture, od 1979. uvršćen na Uneskovu listu svetske baštine, kao zaštićena celina „Stari Ras i Sopoćani”.

Nažalost, od oslikane površine freskopisa, koja je zahvatala oko 760 kvadratnih metara, samo je polovina sačuvana.

Rodonačelnik loze Nemanjića, veliki župan Nemanja, potonji Sveti Simeon, dobro je sagledao geopolitičku situaciju na teritoriji na kojoj je živeo srpski narod i vizionarski je projektovao buduću državu. Poslao je najmlađeg sina Rastka na Svetu goru, gde osnivaju manastir Hilandar, kolevku duhovnosti srpskog nacionalnog bića.

Tadašnja srpska država, koja je već sticala materijalna dobra, imala je potrebu i za prosvetiteljskom vlastelom, koju su obrazovali najumniji učitelji sa istoka, a znanja su se sticala i prenosila u manastirima. Upravo zato svi Nemanjići grade zadužbine kao duhovne i prosvetiteljske centre, gde se uče jezici, nauka, pišu i prepisuju knjige. Manastire su gradile najbolje arhitekte i majstori toga vremena i oslikali najbolji umetnici, zlatari i ikonopisci, pod budnim nadzorom obrazovanih ktitora.