Diplomatski dnevnik – poklon za Jaira Lapida

Na nedavnoj svečanosti u Srpskoj akademiji nauka i umetnosti, kada su dodeljene plakete i zahvalnice pojedinim državnicima, pojedincima i institucijama koji su dali doprinos očuvanju kulture sećanja na žrtve Jasenovca, prof. dr Darko Tanasković uručio je ambasadoru Izraela Jahelu Vilanu i specijalnu poklon-knjigu za ministra spoljnih poslova i zamenika premijera Izraela Jaira Lapida. Reč je o diplomatskom dnevniku „Povratak Svetog Save u Svetu zemlju” o diplomatskoj misiji Srbije koja je 2019. postavila prvu memorijalnu ploču Svetom Savi nakon 790 godina od njegovog prvog hodočašća u Jerusalim, na ONO akademskom koledžu, obeležavajući istovremeno 800 godina autokefalnosti.

Tanasković je, podsetimo, bio šef delegacije koja je boravila u Jerusalimu 2019. godine, kada je uspostavljen akademski most srpsko-jevrejskog prijateljstva. U SANU su dodeljene zahvalnice i Svetskom jevrejskom kongresu i njegovom predsedniku Ronaldu Loderu iz Njujorka, jevrejskoj dobrotvornoj organizaciji Bnei Brit i predsedniku Čarlsu Kaufmanu iz Vašingtona, predsedniku udruženja preživelih logoraša Aušvica, Moše Ha Elionu...

Dnevnik „Povratak Svetog Save u Svetu zemlju” sačinjen je u četiri dela: prvi deo je o akademskom mostu Beograd–Jerusalim, zatim drugi je o kultu Svetog Save, treći je posvećen zadužbinama Nemanjića u Jerusalimu, četvrti je o naučnoj konferenciji i Jerusalimskoj deklaraciji o Jasenovcu, a peti deo knjige je posvećen impresijama 51. učesnika hodočašća – putevima Svetog Save 790 godina kasnije. Korice diplomatskog dnevnika su po ugledu na srpske srednjovekovne knjige, pa se na naslovnoj strani u dvadesetčetvorokaratnoj pozlati nalaze heraldički ljiljani sa cirkonima u bojama srpske zastave, reljef sa likom Svetog Save, kao i floralni ukrasi iz Visokih Dečana. Opisana su i bogato ilustrovana sveta mesta Jevreja i hrišćana i muhamedanaca. Opisano je i 14 do sada registrovanih svetih mesta i zadužbina od značaja za Srbe u Jerusalimu, počevši od manastira Svetih arhangela Mihajla i Gavrila i Srpske kapije, koji i danas, pored pirga Stefana Nemanje podsećaju na činjenicu da su nastajali u isto vreme kada su podizane zadužbine na KiM i na Atosu.

Jair Lapid je po ocu, Tomi Lapidu, srpski Jevrejin. Rođen je u Tel Avivu. Poznati je izraelski političar, glumac, novinar, književnik i nekadašnji televizijski voditelj. Osnivač je stranke Ješ Atid, koja je nakon parlamentarnih izbora 2013. postala druga najveća stranka u Knesetu. Lapid je sin novinara i političara Josefa Tomija Lapida, rođenog u Novom Sadu, koji je bio ministar pravde i zamenik premijera Izraela (2003–2004), i književnice Šulamit Giladi Lapid.

Poput rabina Jehude Alkalaja, preteče cionističkog pokreta koji se zalagao za vraćanje Jevreja u Izrael, a koji je služio u beogradskoj opštini Zemun, zatim Simona Leb Hercla, koji je rođen u beogradskoj opštini Zemun, a čiji je sin Teodor Hercl osnivač modernog cionizma, zatim dr Davida Albale, koji je bio srpski ratni heroj i cionistički lider koji je učinio Srbiju prvom zemljom na svetu koja je priznala Balfurovu deklaraciju i buduću državu nazvala imenom Izrael, Tomi Lapid biće zapamćen kao jedan od tih istaknutih srpskih Jevreja, Jevreja iz Srbije koji su ugradili sebe u same temelje države Izrael.

Josef Tomi Lapid rođen je 1931. u Novom Sadu kao Tomislav Lampel. Otišao je 1948. iz svog rodnog grada u Izrael s majkom. Široj javnosti na Balkanu postao je poznat devedesetih zbog istrajnog protivljenja poseti Franje Tuđmana Izraelu, do kojega na kraju nije ni došlo. Razlog su, između ostalog, kako se tvrdilo, bile i knjige Franje Tuđmana gde je umanjivao patnje Jevreja u vreme Holokausta i „ustaškog konačnog rešenja” u Drugom svetskom ratu, drastično umanjujući broj postradalih u ustaškom logoru smrti Jasenovac.

Odlukom Skupštine Grada Novog Sada jedna ulica je 15. marta 2011. godine ponela naziv Tomija Josefa Lapida. Gradonačelnik Novog Sada Igor Pavličić, ambasador Izraela Nj. e. Artur Kol i supruga Tomija Josefa Lapida Šulamit Lapid, u prisustvu predsednika Jevrejske opštine Novi Sad Gorana Levija, otkrili su tablu sa imenom izraelskog novinara, političara i člana izraelske vlade koji je poreklom bio Novosađanin.