Kaleidoskop - umetnik, kolekcionar, kritičar

Novi Sad – Galerija Matice srpske u Novom Sadu dobila je na dar poklon-zbirku umetnika Dragana Stojkova. Radi se o 52 dela umetnika koji je poznat i kao slikar ravnoteže. Sin Save Stojkova danas stvara u svom beogradskom ateljeu, a akademski slikar postao je u Veneciji. Rodni Sombor smatra se za genius loci njegove poetike koja je inspirisana i našom velikom ljubavnom pesmom „Santa Marija dela Salute”, pisanom u ovom vojvođanskom mestu.

Dva ulja na platnu iz 1996. godine, na kojima su pesnik Laza Kostić među školjkama i perima, a pesnička muza Lenka Dunđerski uz jabuke i beli ljiljan, deo su poklon-zbirke Stojkova, koja je u Novi Sad stigla sa izložbom „Kaleidoskop. Umetnik – Kolekcionar – Kritičar” u Galeriji Matice srpske.

U katalogu ove izložbe su i dela ovog umetnika koja je on stvarao od 1970. godine. Među njima su nekoliko crteža olovkom iz ciklusa „Akt”, akrili „Seansa”, ulja i crteži „Odsjaj” i „Odsjaji”... Tu je i autoportret umetnika iz 1980. i drugi radovi sve do gotovo danas, kao što su ciklusi sa kamenjem iz 2020 ‒ „Na svetlu” i „Strategija”.

Dr Danilo Vuksanović, viši konzervator u galeriji i jedan od autora izložbe, navodi da je kamen, kao sinonim za građenje, trajanje i čvrstinu, jedan od najvažnijih slikarevih alata.

Umetnik je na ovoj izložbi jedno od „ogledala” u „kaleidoskopu” kojim se Galerija poigrala na polju muzejske delatnosti, stavljajući uz umetnika i figure kolekcionara i kritičara. Izložba koautorskog tima, u kome su i dr Tijana Palkovljević Bugarski i dr Snežana Mišić, otvorena je 3. septembra kao deo manifestacije „Kaleidoskop” koja se četvrti put održava u Novom Sadu kao Evropskoj prestonici kulture, a podrazumeva povezivanje ustanova, umetnika i različitih pristupa staralaštvu.

„Nama se taj pogled kroz kaleidoskop učinio zanimljiv da ga primenimo i na polje muzejske delatnosti. Odabrali smo tri temeljne tačke: umetnika, kolekcionara i kritičara, spojili ih u jedinstvenu izložbu i na taj način predstavili šta je to zapravo muzej”, kazala je upravnica galerije Tijana Palkovljević Bugarski.

Nema muzeja i umetnosti, kako je istakla, bez umetnika, niti ima institucije kulture i nasleđa bez kolekcionara. Podsetivši da je u zbirku Galerije Matice srpske ušao niz privatnih kolekcija, upravnica je kazala da im se učinilo važnim prikazati koje je mesto i uloga kolekcionarstva u savremenom društvu.

„Konačno, da li bi privatne kolekcije imale valorizaciju i mesto u umetnosti da nema kritičara, teoretičara i onih koji o umetnosti pišu? Na tim osnovama nastaje kaleidoskop koji vam predstavljamo kroz radove slikara Dragana Stojkova, kolekciju Borke i Vladimira Popovića i vizuru našeg dugogodišnjeg kolege i osobe koja je uticala na čitav tim kustosa koji danas radi u ovoj galeriji, a to je Ratomir Kulić”, kazala je upravnica ove vojvođanske ustanove.

Istoričar umetnosti prof. dr Nikola Krstović prepoznao je u ovom kaleidoskopu nekoliko ogledala. Ne samo one iz naslova izložbe, nego i njene autore, sam muzejski prostor i filozofiju rada Galerije Matice srpske, kojoj je čestitao na inovativnom pristupu.

„Sva ova precizno postavljena dela otvaraju novi i ogroman prostor koji se ne može odvojiti od same suštine umetnosti – slobode. Prateći ideje kolege Kulića, posebne pozicije njegovog rada na samoj izložbi, onda ni sam pojam slobode i autonomije kustoske profesije ne bi trebalo odvajati od pojma muzeja”, naveo je Krstović.

Publika ima moć da okreće, kako je on rekao, rotore ovakvog kaleidoskopa po sopstvenom nahođenju i da samo malim okretom stvara sasvim drugačije slike.

„Svest o tome da ih mi produkujemo budi dragocen osećaj uzbuđenja pred novim mogućnostima, ali i pred slobodom da se igramo sopstvenim mislima”, kazao je profesor.

Pored dela Stojkova, publika može da vidi grafike iz privatne zbirke beogradskih kolekcionara, profesora Vladimira i Borke Popović, među kojima su crteži Uroša Predića, Paje Jovanovića, Nadežde Petrović, Save Šumanovića, Bogdana Šuputa...

Posebno mesto na izložbi, naizgled zaklonjeno teškom crnom zavesom iza koje je bleštavo beli prostor ispunjen muzikom i jednom knjigom, posvećen je kritičaru Ratomiru Kuliću, kustosu koji je tokom četiri decenije ostavio dubok trag u radu ove galerije. Izložena je Kulićeva knjiga „Smrt umetnosti i reanimacija kulture – istorijsko-umetnički govor i njegovi muzeološki ishodi”, koja predstavlja filozofsko razmatranje o umetnosti i umetničkom delu.