Vek od rođenja Miroslava Čangalovića

Stogodišnjica rođenja velikana naše i evropske operske scene Miroslava Čangalovića (1921–1999) prilika je da se mi stariji ljubitelji muzike, svedoci njegovih nezaboravnih kreacija, podsetimo, a mlađi saznaju, da je nekoliko prvih posleratnih decenija postojao umetnik koji je na našoj operskoj sceni, ali i širom Evrope, kreirao nezaboravne likove veličanstvenog cara Borisa, demonskog Mefista, tužno smešnog Don Kihota... To je bio umetnik za koga su međunarodni teatarski kritičari u često tvrdili da se svojim kreacijama približio umetnosti, pedesetak godina starijeg, prvog basa svetske operske scene Fjodora Šaljapina.

Čangalović je rođen u bosanskom gradiću Glamoču, daleko od muzičkih centara. Usled ratnog kovitlaca koji je pogodio njegovu generaciju nije mogao da dobije uobičajeno muzičko školovanje. Međutim, zahvaljujući svom prirodnom talentu, nastupima u omladinskim kulturnim društvima i kraćem privatnom školovanju kod poznate operske umetnice Zdenke Zikove, Čangalović se već prvih posleratnih godina formirao u pevača izuzetnog formata. Preduzimljiva uprava Beogradske opere i njen direktor Oskar Danon shvatili su da je njihov novi član sposoban da kreira vodeće basovske likove operske literature. To su iskoristili da na repertoar stave do tada ređe izvođene opere Modesta Musorgskog i drugih ruskih kompozitora. Te opere u kojima je briljirao Čangalović dobro su prihvaćene u našoj sredini, kojoj su likovi ruske istorije bliski zahvaljujući srodnosti naših slovenskih naroda.

Međutim, i evropska muzička javnost bila je zainteresovana za operske bisere ruske muzike, prvenstveno zahvaljujući Fjodoru Šaljapinu, koji je u međuratnom periodu kao postrevolucionarni emigrant pevao u zapadnoevropskim i američkim operama. Mnogi od umetnika iz zapadnoevropskih zemalja teže su se uživljavali u rusku psihologiju, za razliku od naših. Pošto je tadašnji SSSR i Evropu tada delila gvozdena politička zavesa, Beogradska opera bila je najpogodniji ansambl za prezentaciju ruskih opera na Zapadu. Posebno jer je njen član bio Miroslav Čangalović, bas šaljapinovskog formata.

Osim ruskih, na beogradski repertoar postavljene su i dve francuske opere – „Faust” Šarla Gunoa i „Don Kihot” Žila Masnea – namenski komponovan za Šaljapina. U to vreme, opere su se mogle izvoditi na raznim jezicima. Ovim delima, pevanim na srpskom jeziku, Beogradska opera je briljirala na francuskim operskim scenama, uz nagrade i sjajne kritike. Našoj operi i Čangaloviću učinjena je čast da u Operi Monte Karla izvedu „Don Kihota” na pedesetogodišnjicu svetske premijere. Čangalovićev lični prijatelj i muzički saradnik profesor Dušan Trbojević piše da je na kraju jednog čina, nakon dirljive scene u kojoj Don Kihot, poražen podsmevanjem rulje, slomljen napušta scenu, naš umetnik dobio od publike desetominutne stojeće ovacije.

Po Čangaloviću je odnedavno nazvana jedna ulica na Paliluli. Priznanjima bi trebalo da se pridruži i Narodno pozorište, njegova matična kuća kojoj je ostao doživotno veran. Bilo bi lepo da se u nekoj auli teatra postavi njegova bista i ustanovi periodična nagrada s njegovim imenom za neku od kategorija pevača, slično „Dobričinom prstenu” u drami Narodnog pozorišta.

Dr Dragan Stanković,
prof. ETF-a u penziji