Istraženo kako zagađene reke oštećuju DNK riba

Novi Sad – Mlada naučnica Jovana Jovanović Marić nagrađena je u novosadskoj fondaciji „Docent dr Milena Dalmacija” za doktorsku disertaciju, urađenu na Biološkom fakultetu Univerziteta u Beogradu. Njen rad se tiče zagađenja u ravničarskim rekama, a istraživala je oštećenja na nivou DNK kod riba. Po oceni Komisije za dodelu nagrada i stipendija ove fondacije 2021, ona je dala najveći naučni doprinos iz oblasti zaštite životne sredine u Srbiji.

Deo tog rada jesu i rezultati iz najveće svetske ekspedicije na Dunavu „Džoint Denjub survej”, koja je uključila sve podunavske zemlje, a Jovana Jovanović Marić je bila deo našeg nacionalnog tima.

Nagrađena kaže da joj je čast da primi nagradu koju doživljava kao potvrdu da je ono na čemu se radi već pet godina zapaženo.

„Problematika kojom se mi bavimo nije zanimljiva i značajna samo sa nas već i za stručnjake iz drugih oblasti. Tema moje disertacije su ispitivanja osetljivosti različitih testova koji se mogu koristiti u monitoringu kvaliteta površinskih voda. To je mali doprinos naučnoj zajednici i naučnom radu zato što trenutno sistemi praćenja kvaliteta vode zasnivaju se na praćenju pre svega analiza, odnosno hemijskih agenasa koji se nalaze u vodi, i promena koje se dešavaju na nivou organizma, vrsta u vodenim sistemima, u zavisnosti od zagađenja. Mi smo napravili mali iskorak i pratili kako to zagađenje utiče pre nego što se odrazi na nivou populacije, odnosno pratili smo nivo DNK oštećenja u akvatičnim organizmima, konkretno na ribama. To može biti jedan od prvih znakova promena u životnoj sredini, odnosno uticaja zagađenja”, objašnjava Jovanović Marić.

Njena disertacija glasi: „Procena osetljivosti in vitro i in vivo testova u ekogenotoksikologiji i formulisanje smernica za njihovu primenu u istraživanjima na velikim ravničarskim rekama.”

Na međunarodnoj ekspediciji Dunava, naš nacionalni tim je imao, po rečima ove naučnice, ekskluzivno pravo da pristupi podacima o hemijskim polutantima koji su detektovani u Dunavu, Tisi i Velikoj Moravi, a koji se ne prate redovnim monitoringom.

„Tako da smo mogli da baratamo tim podacima i izvršimo procenu stanja eko-sistema u Srbiji, u zavisnosti od toga šta se nalazi na vodi, kako se to odrazilo na DNK molekul riba. Ono što je najveći problem kod nas jesu netretirane otpadne vode koje se ispuštaju u životnu sredinu. Iz tog razloga, mislim da bismo dosta doprineli poboljšanju kvaliteta ukoliko bismo uveli sisteme za preradu otpadnih voda. Nažalost, toga nema i mi smo na osnovu hemijskih agenasa koje smo detektovali u vodi, videli nagli skok, povećanje koncentracije različitih polutanata koji su toksični. Mi ne pravimo monitoring i samim tim ni ne znamo, nemamo uvid u to kakvo je stanje, a zapravo je prilično loše. Jedina dobra stvar je što se velika ravničarska reka odlikuje velikim protokom, tako da su same koncentracije niske, ali ako se svakodnevno izlažemo tim polutantima, to se zadržava i u akvatičnim organizmima i može dovesti do različitih posledica kod čoveka, s obzirom na to da mi konzumiramo ribu koja naseljava te vode”, priča nagrađena.

Nagrada „Docent dr Milena Dalmacija”, čiji novčani deo iznosi 80.000 dinara, uručena joj je na svečanosti u amfiteatru PMF-a.

Tom prilikom su uručena i posebna istoimena priznanja za doktorsku disertaciju koja je dala veliki naučni doprinos iz oblasti zaštite životne sredine. Priznanja su dobila dr Minja Bogunović („Uklanjanje benzofenone i kofeina procesima prečišćavanja voda”, PMF Novi Sad) i dr Ivana Pajčin („Optimizacija uslova i umnožavanja i primarnog izdvajanja biomase Bacilus sr. za primenu u fitomedicini”, Tehnološki fakultet Novi Sad), uz 10.000 dinara.

Fondacija devet godina podstiče mlade naučne istraživače u oblasti zaštite životne sredine, a nosi ime po docentkinji PMF-a koja je tragično stradala u požaru u diskoteci „Kontrast” 2012. godine.