Podsećanje na Pupina

Zrenjanin – Na centralnom gradskom Trgu slobode otvorena je izložba „Sto godina od proglašenja Mihajla Idvorskog Pupina za počasnog građanina Velikog Bečkereka”. Ovo kulturno sretanje u čast najpoznatijeg Banaćanina omogućila su ovdašnja udruženja građana „Godina Pupina Zrenjanin” i „Zrenjaninska eksplorativa”, a to je još jedan pokušaj da se Zrenjanin oduži naučniku koji ga je zadužio. Pre sto godina Pupin je, zbog dobronamernosti i humanog odnosa prema rodnom kraju proglašen za počasnog građanina tadašnjeg Velikog Bečkereka, najvećeg banatskog grada. Naučnik je nedugo zatim kupio kuću u gradu pored Begeja koju je ustupio sestri na korišćenje. Međutim, pošto je njen sin Mihajlo Olćan bio ministar u kompromitovanoj ratnoj vladi Milana Nedića i krajem rata je s porodicom emigrirao u Australiju, posleratni komunistički režim je pomenutu kuću oduzeo. Za počasnog građanina grada na Begeju proglašen je 9. decembra 1921, a prigodna diploma, rad akademskog slikara Afanasija Šeloumova, dodeljena mu je sedam godina kasnije – 1928. Na njoj je predstavljen deo reke Tamiš, pored Idvora s mestom gde se nekada nalazio pravoslavni hram, gde se Pupin u detinjstvu najradije zadržavao, u sredini je spomenik kralju Petru, a sa strane su prikazani žeteoci kako žanju rodnu banatsku pšenicu.

Kako precizira sajt „Zrikipedija” Pupin je za života održavao čvrste veze sa Velikim Bečkerekom. Dopisivao se i novčano potpomagao svoje rođake, ali i siromašnu decu iz banatskih sela. Sestru Persidu (udatu Olćan) i njenu decu – Đuru, Iliju, Mihajla (Mišu), Katicu i Leposavu. U prvim međuratnim godinama kupio im je kuću u gradskom naselju „Amerika”, koja se sve do 1949. vodila na njegovo ime. Tada je nacionalizovana budući da je njen vlasnik, Pupinov istoimeni sestrić Mihailo Miša Olćan, kao ministar narodne privrede u vladi Milana Nedića, od posleratnih vlasti označen kao „bandit i izdajnik naroda”, pa je pobegao u Australiju, gde je i umro, 1961. godine.

Pupin je za života bio u stalnom kontaktu sa urednikom lista „Banatski glasnik” Milanom Jevtićem, koji je popularisao njegov lik i delo i preveo na srpski njegovu biografiju „Sa pašnjaka do naučenjaka”. Dopisivao se i sa suprugom svoje sestričine Katice, dr Jovanom Stajićem, koji je kratko bio vršilac dužnosti gradonačelnika Velikog Bečkereka. Takođe, donirao je novac za zastavu Oblasnog odbora Jadranske straže u Velikom Bečkereku, koja se danas čuva u Narodnom muzeju u Zrenjaninu.

Po Mihajlu Pupinu, koji je za Srbiju, kao uglednik Amerikanac, mnogo učinio na diplomatskom planu, danas u Zrenjaninu nose ime jedna od glavnih gradskih ulica i Tehnički fakultet, a veliki naučnik ovekovečen je na tri spomen-obeležja: postoje dve biste, u Aleji velikana u Karađorđevom parku i ispred Tehničkog fakulteta, kao i spomen-ploča na zgradi Glavne pošte. U Zrenjaninu je početkom ovog veka procenjeno da se grad i njegov rodni kraj nisu dovoljno odužili Pupinu, a kritike su umesne kad se uzme u obzir da je najpre proglašen za počasnog građanina, a onda je nacionalizovana kuća koju je kupio pored Begeja. Okolnosti se ipak menjaju, pa je 2014. ovde bila proglašena godinom Pupina, a skupštinskom odlukom je tada predloženo da most tada u fazi izgradnje, koji spaja Banat sa Beogradom, bude nazvan Pupinovim, što su beogradske vlasti i prihvatile. Međutim, sporo se realizuje ideja da se „sporna kuća” adaptira u centar za mlade talente, pa se tu očekuje veće angažovanje ovdašnjeg fakulteta koji nosi naučnikovo ime.