Kako je urušavan Nemanjin grad

Od našeg dopisnika

Podgorica – Kolevka najstarije srpske vlastele – dinastije Nemanjića, tvoraca srpske države i crkve, vladara, arhiepiskopa, monaha, prosvetitelja – Nemanjin grad na ušću Ribnice u Moraču na grdnim je mukama od bivše republičke, ali i sadašnje podgoričke vlasti.

Crnogorska vlast se decenijama trudi da dokaže kako Stefan Nemanja nije rođen na Ribnici i da urušeni grad-tvrđava nije nemanjićko, već tursko utvrđenje. Vlast uporno poseže za kvaziistorijskim činjenicama kako bi zatrli tragove i temelje srpske države u Crnoj Gori. Izbrisati iz sećanja naroda svest o dinastiji Nemanjića osnovni je motiv zbog kojeg je vlast zabranila obnovu Nemanjinog grada.

Kako bi izbrisali sve toponime koji govore o viševekovnoj istoriji srpskog naroda, bivša vlast brisala je imena ulica, menjala đačke programe, literaturu, azbuku, pismo i istoriju, pokušavajući da dokaže da su Srbi u Crnoj Gori bili samo u prolazu, a nikako tvorci, graditelji i branioci Njegoševe Crne Gore, autohtoni narod.

Iz Srpskog nacionalnog saveta (SNS) vlasti je poručeno da neće odustati od obnove Nemanjinog grada „jer je to kolevka najstarije srpske vlastele – dinastije Nemanjića”.

Nemanjin grad je među najstarijim srpskim pragovima preko kojih su zakoračile sve velike reči, i to ne samo u Crnoj Gori.

„Za Srbe u Crnoj Gori Nemanjin grad je svetinja i SNS je odlučan ne samo da ga zaštiti od daljeg urušavanja i pretvaranja u gradsko smetlište nego i da obnovi i vrati mu staru svetlost”, odlučan je predsednik te institucije Momčilo Vuksanović.

Još u vreme dok je ministar za kulturu, sport i medije bio Branislav Mićunović, pre desetak godina, Srpskom nacionalnom savetu je uručen odgovor u kom, između ostalog, piše da je Ribnica „u ruševnom stanju i nije konzervatorski tretirana, pa je neophodna izrada projekta konzervatorsko-restauratorskih radova i adekvatan tretman kroz urbanističku dokumentaciju grada”.

Savet je u dopisu izrazio spremnost da se pokrene zajednička inicijativa kako bi se zaštitio ovaj spomenik, dok je tadašnji direktor Republičkog zavoda za zaštitu spomenika kulture sa Cetinja Đorđije Vušurović u odgovoru na inicijativu SNS konstatovao kako taj spomenik kulture „ne predstavlja kulturno-istorijski spomenik srpskog naroda, već kulturno dobro Crne Gore, na koje se u potpunosti odnose odredbe Zakona o zaštiti spomenika kulture”. Takođe se upozorava da nije tačan naziv Nemanjin grad jer je on samo „delom u narodu u upotrebi, i to tek od završetka Drugog svetskog rata. Takođe, nije činjenično istorijski i materijalno utemeljen, bar ne do danas”. U odgovoru SNS skreće pažnju kako su istraživanja „potvrdila jedino” – da je Ribnica predstavljala „rimsku putnu stanicu, srednjovekovno naselje i tvrđavu koja je izgrađena oko 1477. godine”, i da su od turske gradnje sedamdesetih godina 15. veka do danas ostali delovi zida s kulom i izbačenim delom kule.

„Vušurović, istina, priznaje da su ’ostali delovi utvrđenja vremenom nestali’, ali ne kaže da je to učinjeno nebrigom njegove institucije – Zavoda za zaštitu spomenika sa Cetinja. O onima koji su se u ovome gradu rodili, kopali mu temelje, gradili ga i živeli u njemu, stvarali novu kulturu i pismenost – svetorodnoj lozi Nemanjića – nema ni reči”, ističe Vuksanović.

Da je grad na Ribnici zaista dom iz kog su ponikli Stefan Nemanja, njegov sinovi Stefan Prvovenčani i Sveti Sava, svedoče brojni dokazi mimo predanja koja se vekovima prenose s kolena na koleno. Da je Stefan Nemanja rođen u Ribnici, najbolje svedoči prvi srpski romanopisac i pisac žitija srpski kralj Stefan Prvovenčani u čuvenom Žitiju Svetog Simeona, koji kaže: „Tu se rodi moj presvetli otac Stefan, koji obnovi svoju dedovinu i oslobodi primorske gradove Skadar, Bar, Kotor, Budvu, Novi.” Stefan Nemanja je oslobodio od Rimljana i Grka svoju dedovinu sve do Pelješca.

Istina je, kažu Staropodgoričani, da je reč o tvrđavi Ribnici koja je u narodu nazvana Nemanjin grad, a koja je kroz istoriju rušena i obnavljana. Dolaskom Turaka u srpsku državu Zetu, koja se pružala od Ostroga do Ohrida, u zavisnosti od dužine mača njenih vladara, tvrđava srpska postala je turska. Turci su je i rušili i doziđivali, pa ima danas i tragova turskog zidarstva. Tvrđave iz vremena rođenja Stefana Nemanje su nestale, najviše u doba turske vladavine, naročito novijih vekova, 17. i 18. kada je nemanjićko kamenje korišćeno za gradnju turskih kula i kuća današnje stare Podgorice.