Pećinski čovek voleo da peva

ARHEOLOGIJA
Nije to činio ni u kupatilu, niti pred ogledalom kao današnji muškarci. Pećinski čovek je voleo da pevuši u svojem boravištu – pećini, u kojoj se glas najbolje razlegao. Na osnovu čega se to zna?

Naš pradavni prapredak nanosio je najdeblje naslage tamnožute boje na mestima najglasnijeg odzvanjanja, oponašajući, bez ikakve sumnje, glasanje životinja koje je slikao.

U mlađem paleolitskom dobu stanovnici su, verovatno, svoj sluh izoštrašavali raspoznavanjem kakvoće odjeka u pojedinim udubljenjima podzemnog kamenog staništa koja je ukrašavao crtežima, prikazujući ih, možda, kao deo obreda pevanja. Takav sud izriče stručnjak za akustiku Jegor Reznikov, istraživač na Univerzitetu Pariz deset u Nanteru, proučavajući rana čovekova prebivališta u Francuskoj.

Paleolitski žitelji koji su nastanjivali Evropu pre 10.000 do 40.000 godina su provodili mnogo vremena u pećinama, boraveći duže ili kraće, naročito u hladnim sedmicama i mesecima. Neumorni lovci u stalnoj potrazi za hranom tu su nalazili sigurno sklonište od mraza i grabljivica.

Putokaz u pomrčini

Noseći baklje koje su slabašno obasjavale uzane prolaze, oglašavali su se dovikivanjem i podvriskivanjem istražujući zavoje i pukotine na svojem putu, što uveliko podseća na savremen sonare, uređaje za merenje dubina i određivanje rastojanja pod morem. Odjekivanje vike od okolnih stena bio je jedini putokaz u pomrčini koji je tragačima ulivao kakvo-takvo pouzdanje.

Kada su napustili spilje u kojima su živeli, ostali su prostrani zidni crteži s naslikanim bizonima, mamutima, kozorozima i drugim ondašnjim životinjama najčešće u vidu krupnih crvenih mrlja duž podzemnih hodnika i kutaka. Izvrstan dokaz za to je čuvena pećina Lasko na jugu Franucske s hiljadama naslikanih obrisa žvotinja i ljudi.

Oslikavanje pećina predstavljalo je kariku u obredima paleolitskih ljudi, poput najranijih verovanja, uključujući pevanje i sviranje, smatra Jegor Reznikov. Zviždaljke i sviraljke načinjene od kostiju pronađene su u mnogim podzemnim staništima. Jedino arheolozi nisu znali da li je crtanje i sviranje bilo u ikakvoj sprezi.

Posumnjavši u moguću vezu, Jegor Reznikov je iskoristio odzvanjanje gasova da bi proučio zvučne odlike pećina širom Francuske. Izvesna ispitivanja su sprovedena u proteklih nekoliko godina i objedinjena su s najnovijim saznanjima. Kako je to izvedeneo?

Sprega zvuka i slike

Uvežbani pevači poslati su u pećine da bi se ispitali raznovrsni zvuci i visine tonova na različitim položajima. Mesta s najvišim odjekom ili jačinom i jasnoćom su obeležena, a kasnije uneta na kartu. Većina paleolitskih crteža, u pojedinim slučajevima više od 90 odsto, poklopila su se ili su bili veoma blizu mestima najbolje zvučnosti.

Pojedinačne crvene tačke su, čak, uočene u najzvučnijim delovima tesnih tunela kojima su praljudi jedino mogli da bauljaju u tmini. A to ukazuje da crteži nisu slučajno nacrtani u najprostranijim i najotvorenijim prostorima u kojima je glas snažno odzvanja, objašnjava Jegor Reznikov. Izvesni odjeci zabeleženi na zvučnim tačkama zvuče slično životinjama oslikanim na okolnim zidovima!

Imajući na umu da su paleolitski žitelji u melodijskom pogledu bili obdareni, što im je olakšavalo kretanje kroz mračne podzemne lavirinte, verovatno su taj dar proslavljali u sprezi sa crtanjem. Zašto su prevashodno birali zvučna područja za crtanje, ako nisu želeli da u svojevrsnom obredu objedine pevanje i slikanje?

Običaj nije nikako ograničen na pećine: proučavanja na pojedinim nalazištima pod vedrim nebom u Francuskoj i Finskoj veoma ubedljivo potkrepljuju spoj zvuk-crtež. Na jednom u pokrajini Provansa, zvanom Jezero čuda, ravna stena koju su arheolozi označili žrtvenikom prekivena je s više od hiljadu crteža!

Zvuci su se, po svemu sudeći, u vidu odjeka odbijali od vodene površine pojačavajući zadovoljstvo igranja i pevanja. Zar nije lako zamisliti slavlje uz pesmu praćenu duvanjem u rog?