Muzej Jugoslavije slavi rođendan

Danas, 1. decembra, Muzej Jugoslavije obeležiće 25 godina rada izložbom „O fabrikama i radnicima”, koja se bavi industrijalizacijom na teritoriji današnje Srbije. Muzej Jugoslavije je veliki kompleks u čijem sastavu su objekti: Muzej „25. maj”, Kuća cveća, Stari muzej, a 2016. je, iz dotadašnjeg naziva Muzej istorije Jugoslavije, ova institucija preimenovana je u Muzej Jugoslavije. Direktorka muzeja Neda Knežević povodom ove godišnjice govori za naš list.

Koji će artefakti biti predstavljeni publici kako bi im se približio period industrijalizacije od 19. veka do danas?

Projekat „O fabrikama i radnicima” realizovali smo u saradnji s Muzejom nauke i tehnike, a povezala nas je inicijativa da istražujemo, štitimo i prezentujemo stručnoj i široj javnosti industrijsko nasleđe kao specifično nasleđe koje je deo danas veoma aktuelne naučnotehničke civilizacije i kulture. Za približavanje ovog fenomena autorski tim odabrao je više od 120 predmeta, a ponuđeni koncept obuhvata razvoj pet velikih industrijskih lokaliteta („Zastavu” u Kragujevcu, EI Niš, Leskovačku tekstilnu industriju, IPK „Servo Mihalj” Zrenjanin i RTB Bor). U oba muzeja publika će moći da vidi originalne mašine, makete mašina i industrijskih objekata, uzorke proizvoda i proizvode industrijske proizvodnje, umetnička dela, alate i sredstva za rad, lična dokumenta, reklamne proizvode i ambalaže, ali i više desetina fotografija iz različitih foto-arhiva, kao i filmski materijal iz fonda Programskog arhiva RTS-a i RU „Filmske novosti”. Predmeti koji se izlažu pripadaju fondovima naša dva muzeja, potom muzejima u Leskovcu, Boru i Kragujevcu, dok je deo građe prikupljen od više pojedinaca.

Na koji način izložbe koje se priređuju u muzeju preispituju ideološki kontekst socijalističke Jugoslavije?

Muzej Jugoslavije nastao je na temeljima i fondovima ukinutih ustanova Muzeja revolucije naroda i narodnosti Jugoslavije, Muzeja „25. maj” i Memorijalnog centra „Josip Broz Tito”. Tačno je da su programski te ustanove, naročito šezdesetih i sedamdesetih godina prošlog veka, bile ideološki i politički obojene.

Početkom 2000. godine muzej se fokusira na nove muzeološke prakse, kada se obrađuje i digitalizuje znatan deo fondova i fotografija. Sve to doprinosi da se, znatno podmlađeni novim stručnim kadrovima i uz pojačanu saradnju u regionu i svetu, u kratkom roku pojavljujemo u javnosti kao moderna i otvorena institucija koja svoje fondove, ali i fenomene Jugoslavije koristi i predstavlja na atraktivan, maštovit, smeo i, po potrebi, provokativan način.

Stalna postavka muzeja već pet godina konstantno se menja i nadgrađuje. Dinamiku naročito unose osmišljene intervencije kustosa muzeja, koji pozivaju relevantne stručnjake, umetnike i druge saradnike i kroz zajednički rad promišljaju i razmenjuju ideje o jugoslovenskom nasleđu. Primer ovakvog dijaloga jeste umetnički projekat kolektiva „Karkatag”, kao i stripovi Saše Rakezića – Aleksandara Zografa.

Vi ste na čelu muzeja osam godina, sada ulazite u treći mandat. Kada ste došli na ovo mesto, šta ste postavili kao prioritete i u tom smislu šta su osnovni izazovi za naredne godine?

Rad na koncepciji Muzeja Jugoslavije zajedno s timom bio je svakako najveći prioritet godinama, s obzirom na to da se ova institucija razvija već 25 godina na temelju koji čine predmeti i istorijska građa nasleđeni od prethodno ugašene dve ustanove. Danas naši programi i aktivnosti reflektuju živu instituciju i mesto otvorenog dijaloga, matičnu instituciju za sva pitanja koja se dotiču ideja, fenomena i praksi koje su dovele do nastanka, ali i do raspada Jugoslavije.

Drugi prioritet bila je veća dostupnost bogatih muzejskih fondova, naročito najveće muzejske foto-kolekcije u Srbiji, koja je nezaobilazan izvor za proučavanje 20. veka, posebno njegove druge polovine. Zatim, otvaranje muzeja za najraznovrsniju publiku, vodeći se idejom da bi javne ustanove kulture trebalo da budu dostupne svima.

Među prioritetima je i obnova i valorizacija zgrade Muzeja „25. maj”, jednog od prvih namenski građenih muzeja u Beogradu. Nakon završene obnove ovaj objekat biće proglašen za spomenik kulture, a tome prethode radovi na fasadi i pristupnim platoima, koji su planirani za sledeću godinu.

Kao apsolutni prioritet u narednom periodu sledi implementacija dodeljene matičnosti za jugoslovensko nasleđe i društvenu istoriju.

Šta je vama lično, bez obzira na funkciju, bilo najintrigantnije u celom fundusu nekadašnjeg predsednika SFRJ?

U vreme kada sam bila kustoskinja Muzeja nauke i tehnike, s kolegom Rifatom Kulenovićem, došla sam u službenu posetu kod Mome Cvijovića, muzejskog savetnika s kojim smo obišli depo Muzeja Jugoslavije. Bila sam očarana bogatstvom fonda u kojem su se nalazili izuzetno vredni pokloni i predmeti koji pripadaju svetskoj baštini, ali i oni „obični”, u umetničkom smislu trivijalni, materijalno bezvredni predmeti za svakodnevnu upotrebu. I upravo ta šarolikost fonda postaće uzrok dinamičnog i snažnog podsticaja u kreiranju projekata, izložbene delatnosti i svih drugih programskih aktivnosti. Kompatibilnost ta dva dela fonda nezaobilazna je u tumačenju pojedinih fenomena naše istorije.

Poslednjih nedelja vrlo je aktuelna priča o Jovanki Broz. Koliko se predmeta iz zaostavštine bivše prve dame nalazi u Muzeju istorije, na koji način se istražuje ovaj deo nasleđa i kada se očekuje predstavljanje javnosti?

Nakon ostavinske rasprave 2017. godine muzej je preuzeo 583 predmeta koja je Jovanka primila posle Titove smrti putem reversa, u periodu od 1980. do 1983. godine. Preuzeti predmeti su najraznovrsniji po vrsti, nameni i materijalnoj i umetničkoj vrednosti. Umetnički je najvredniji fond slika, među kojima su zastupljeni poznati jugoslovenski slikari – Vlaho Bukovac, Mladen Josić, Stojan Aralica, Miljenko Stančić, Božidar Jakac i dr.

Muzej Jugoslavije u saradnji sa Galerijom Matice srpske priprema izložbu „Kolekcija slika Jovanke Broz”, na kojoj će biti izložene slike koje su se nalazile u kući gde je Jovanka Broz živela nakon Titove smrti. Izložba će biti otvorena sledeće godine u maju u Galeriji Matice srpske u Novom Sadu, Evropskoj prestonici kulture, u okviru tematske celine „Heroine” i biće ujedno najava izložbe u Muzeju Jugoslavije koja je planirana za 2023. godinu.