U logoru saznao za porodičnu tragediju

Kao redovni čitalac „Politikine” rubrike „Zarobljenici Aprilskog rata”, izneo bih priču o zanimljivom životu mog oca, oficira Jugoslovenske kraljevske vojske, koji je kao zatočenik proveo četiri godine u logorima u Nemačkoj. Ovim rečima, Slobodan Mudreša iz Beograda, sin Sava Mudreše (1909–1979), započeo je svoje svedočanstvo kojim je doprineo našem serijalu i koje objavljujemo ovom prilikom.

Rođen u selu Bokovo pored Cetinja, Savo Mudreša je rano ostao bez oca Steva, koji je 1912. poginuo u Prvom balkanskom ratu. U takvim okolnostima, Savo je rastao u nemaštini, pored ostalih članova porodice – majke Marije, brata Krsta i sestre Jove. Zaposlio se 1934. kao zvaničnik – dnevničar u Sreskom sudu, najpre u Podgorici, a kasnije na Cetinju.

„U Jugoslovensku kraljevsku vojsku Savo je stupio oktobra 1940, skoro pola godine pre početka Aprilskog rata, kada se zaposlio u Komandi 10. pešadijskog puka u Sarajevu kao pešadijski poručnik. Nemačka vojska ga je zarobila 17. aprila 1941. na ratnom položaju na lokalitetu sela Lađevci između Čačka i Kraljeva i nakon toga je interniran u Nemačku. U zarobljeništvu je bio do 20. septembra 1945”, navodi Slobodan Mudreša.

Njegov otac je 1941. i 1942. bio u oflagu u Nirnbergu, gde se prema oficirima postupalo u skladu sa Ženevskom konvencijom.

„Torture nije bilo, ali je hrana bila izuzetno oskudna. U zarobljeništvu, Savo je saznao za tragediju svoje porodice u Crnoj Gori, za brata Krsta Mudrešu i sestrine sinove Veljka i Jovana Borozana, koji su bili učesnici trinaestojulskog ustanka 1941. kao borci Kosjersko-bokovske čete Bataljona ’13. jul’ Lovćenskog odreda NOP-a. Krsto Mudreša, diplomirani pravnik i politički komesar čete, streljan je 26. juna 1942. pod Trebjesom u Nikšiću od strane okupatorskih jedinica i kvislinga. Veljko Borozan je kao učenik Cetinjske gimnazije sa samo 18 godina poginuo 1. decembra 1941. u borbama na Pljevljima. Jovan Borozan, takođe kao đak Cetinjske gimnazije, poginuo je 28. decembra iste godine u proboju iz obruča kaznene ekspedicije neprijatelja iznad Bokova. Imao je svega 16 godina”, kaže naš sagovornik.

Po premeštanju u logor Hamelburg 1943, Savo Mudreša je bio na liniji antifašističke borbe i NOP-a. Učestvovao je u raznim vidovima borbe koju su zarobljenici te orijentacije vodili protiv reakcionara među zatočenicima.

„U njegovoj baraci u Hamelburgu bilo je dosta pripadnika najreakcionarnije grupe ’Beli krstovi’ majora Obradovića. Zbog aktivnog učešća u logorskim aktivnostima, Savo je krajem 1944. premešten po kazni u logor Hamerštajn u Pomeraniji, gde je ostao do kraja zarobljeništva. Učestvovao je u prikupljanju namirnica za sovjetske ratne zatočenike u susednim logorima, koji su bili pod posebnim, najtežim uslovima logorskog života”, ističe Slobodan Mudreša.

Iz zarobljeništva, njegov otac se vratio u septembru 1945, a oktobra iste godine stupio je u Jugoslovensku narodnu armiju. Najpre je službovao u Vojnom garnizonu u Beranama u činu kapetana. Radio je još u Beogradu (1947–1951) i Bečeju (1951–1958), gde je penzionisan kao major. Oženio se Ankom Mudrešom, sa kojom je, osim sina Slobodana, imao i ćerku Ljiljanu. Posle penzionisanja, svi su se preselili u Beograd, gde su deca vremenom formirala svoje porodice.