Amate iz Ksalitle

Pančevo – Umetnost na papiru amate iz meksičke Ksalitle u državi Gerero govori o narodu bogate istorije i tradicije i temama koje se tiču njihovog života i različitih društvenih, ekonomskih i religioznih događaja, kao što su ribolov, poljoprivreda, stočarstvo, praznici, rituali, a nekada se radi o jednostavnom prikazu prirode. Karakterističnog kolorita, 28 slika kolekcije „Ksalitle” potiču i deo su umetničke zbirke Ambasade Meksika u Srbiji, a do 18. decembra biće izložene u Galeriji Milorada Bate Mihailovića u Pančevu.

– Ono što je specifično za ove radove jeste da su nastali jednom veoma drevnom tehnikom. Reč je o specifičnoj izradi papira od određene vrste fikusa i taj papir se zove amate. Ono, takođe vidljivo, jesu motivi vezani za svakodnevicu, za život ljudi koji se bave ovom vrstom izražavanja. Poseban je i zaista intenzivan kolorit, a pigment je vrlo specifičan, od prirodnih materija, koji se, kako vidimo, održao do danas iako su radovi stari više od 150 godina – ističe Ivana Markez Filipović, urednica programa vizuelnih umetnosti Kulturnog centra u Pančevu.

Sačinjene u jedinstvenoj tehnici, izložene slike najpre podsećaju na ogromni značaj papira tokom istorije za najrazličitije kulture, jer on, sve do danas, predstavlja gotovo neophodno sredstvo za zapisivanje i širenje znanja. Već u 105. godini pre naše ere proizvodio se u Kini od kore duda, kasnije je njegovo korišćenje prošireno na Damask, a odatle na Stari kontinent. Prema istoričarima, za papir se na Mezoameričkoj visoravni znalo pre nego u Evropi. Proizvodio se od kore različitih vrsta stabala iz porodice duda, poznate pod zajedničkim nazivom amate. Sama reč amatl (dudinjak ili smokvarnik) potiče iz nauatl jezika i njom su Indiosi označavali papir dobijen iz stabla.

Narodi na području meksičke visoravni sakupljali su koru drveta vrste fikus, potapali je i kuvali u vodi s krečom da bi postigli tanke folije biljno-vlaknaste mase. Mogle su se razlikovati po formi i gustini u skladu s namenom za koju je predviđen papir (za pisanje ili za izradu ukrasa). Nakon toga folije su sušili na suncu kako bi dostigle nijansu od svetle do tamne oker boje i naboranu teksturu, a finalni arak je papir amate, koji se proizvodio u velikim količinama i bio je veoma cenjen među starim Meksikancima.

– Ovom izložbom predstavljamo deo velikog kolaža tradicije Meksika. Zahvaljujući drvetu amatu, i uz pomoć boja, mogu se videti štampa ili slike koje predstavljaju istoriju, kulturu, pa čak i zabavu. Pre nego su Španci došli na područje Meksika, autohtono stanovništvo je koristilo ove tehnike i u drugim oblastima, kao što je medicina. Tradicionalno, ovaj papir se koristio za vraćanje i rituale posvećene ozdravljenju ili za prizivanje obilnih kiša i dobre žetve – napomenuo je Huan Roberto Gonzales Ramires, ministar, zamenik šefa misije ambasade Meksika.

Papir amate je korišćen i za kodekse u kojima su zapisivana naučna i religiozna znanja, istorijski odnosi, administrativni podaci. Tokom kolonijalnog doba njegova upotreba je bila zabranjena, što je pretilo da se tradicija papira Meksika gotovo izgubi. Zahvaljujući otomima iz San Pablito Pauatlana, urođeničkog seoceta smeštenog na severnim planinama države Puebla, u gotovo nepristupačnoj oblasti, koja je tokom perioda španske kolonije služila kao utočište Indiosa, zanatska izrada papira je preživela do danas. Sada njegova proizvodnja – za potrebe narodnih slikara iz oblasti reke Balsas u Gereru, koji važe za odlične crtače na keramici, a svoja znanja su preneli i na slikanje na meksičkom papiru amate – doživljava svoje zlatno doba, zahvaljujući naporima Indiosa iz plemena Otomi i Naua, kojim je oživljena jedna od najlepših i najoriginalnijih tradicija američkog kontinenta.

Magične ruke umetnika

Ksalitla se nalazi u oblasti Tepekoakuilko de Truhano države Gerero, a njen naziv bi mogao da se prevede kao „mesto koje obiluje peskom”. Narod koji tu živi govori nauatl dijalektom, a sama oblast je centar zbivanja meksičkih Indijanaca, gde je divno posmatrati kako magične ruke njihovih umetnika uspevaju impresivnom spretnošću da pretvore običan komad drveta ili komad blata u pravo umetničko delo.