Zajedno u večnosti

Jedan od važnih istorijskih lokaliteta u Mačvi jeste spomen-crkva Vaznesenja Gospodnjeg u selu Dublje, svedok stradanja, ali i viteštva srpskog naroda. U ovom, drugom po veličini selu u Mačvi, koje je ime dobilo prema raspostranjenom hrastu – dubu, hram su izgradili 1936. godine parohijani sa sveštenikom Grujom Grujovićem. Crkvu je osvetio episkop šabačko-valjevski gospodin Simeun Stanković na 120. godišnjicu čuvenog Boja na Dublju.

Ušančeni na obližnjim njivama, srpski ustanici, predvođeni Milošem Obrenovićem, 26. jula 1815. godine, porazili su bosanske Turke. Tom pobedom stavili su tačku na borbe u Drugom srpskom ustanku. Temelji bogomolje podignute u njihovu slavu učvrstili su postament kulture sećanja Mačvana, pa će ova crkva tokom godina dobiti status prvog kulturnog dobra na području Mačve. Vlada Republike Srbije ovaj hram upisala je spisak spomenika kulture od posebnog značaja.

Hrabri ustanici žrtvom su svoja imena upisali u istoriju Srbije. Među njima srpske vojvode Milić Drinčić i Sima Nenadović, najmlađi sin Alekse Nenadovića i žene mu Jovanke, brat prote Mateje Nenadovića. Njihove biste nalaze se uz portu spomen-crkve. A u samoj porti na junake Boja na Dublju podseća spomenik sa velikim krstom na njegovom vrhu, delo akademskog vajara Milana Torbice.

             Svake godine, 26. jula, na dan obeležavanja godišnjice boja, predstavnici državnog vrha, lokalne samouprave, vojnih organizacija i meštani odaju počast junacima, parastosom i polaganjem venaca. Jedan venac, sa posvetom ambasade Republike Češke, zauzima centralno mesto, jer u mačvanskoj svetinji, pored srpskih junaka Velikog rata počivaju i njihovi ratni neprijatelji.

Naime, Mačva se na samom početku Prvog svetskog rata našla prva na udaru austrougarske vojske. Reka Drina, kao prirodna granica, bila je najpogodnija lokacija za prelazak austougarskih trupa i otpočinjanje ofanzive na Srbiju. Gde god je kročio, neprijatelj je za sobom ostavio zgarišta i smrt. Najsuroviji zločini nad civilnim stanovništvom u Prvom svetskom ratu, na području čitave Evrope, dogodili su se u Mačvi. Pored Mačvanskog Prnjavora, Dublje je jedno od najstradalnijih mesta Velikog rata. Uprkos bolu i patnji stanovništva, u žiteljima ravnice nije nikla klica mržnje i revanšizma. Kosti srpskih vojnika pokupili su i pohranili u kosturnicu ispod priprate crkve Vaznesenja Gospodnjeg, zajedno sa neprijateljskim, češkim vojnicima, u večnom zagrljaju smrti i praštanja. U kripti se nalaze zemni ostaci 950 srpskih boraca poginulih u borbama u Mačvi, Bosni i Sremu i 166 čeških vojnika, čije su kosti prenete u dubljansku crkvu 1936. godine iz Sremske Rače.

Čin srpskog milosrđa uklesan je i u mermernu ploču iznad ulaznog portala hrama: „Spomen-kosturnica onih koji u ratovima izginuše, pa ih smrt izmiri. Bolje je čoveku da bude prijatelj svih naroda, pa da za života ima korist.”

Nakon poslednje sanacije kosturnice utvrđeno je da su kosti dobro očuvane, a među njima ima i onih izuzetno žute boje, kaže starešina hrama Uroš Živković, smatrajući da to može ukazati da su svete.

‒ Verovatno da među tim mladim vojnicima koji su život dali u odbrani Srbije u Prvom svetskom ratu ima i onih koji nisu imali nikakvog greha. Pozvani su u rat, u ratu su i poginuli – dodaje prota dubljanski.

Večni dom stradalnika danas je mesto iskrenog prijateljstva dva naroda. Oltar praštanja i milosrđa. U cilju jačanja veza slovenskih naroda, srpskog i češkog, 2020. godine u porti je izgrađena i spomen-česma posvećena Svetom velikomučeniku Georgiju. Deo sredstava obezbedila je ambasada Češke. Meštani kažu da je voda lekovita, da pomaže u lečenju različitih oboljenja.

Lekovito je nadasve milosrđe ljudsko koje osvetljava put dostojanstva samo onima koji mogu ljubiti i neprijatelja svog, govorio je vladika Nikolaj Velimirović. A dubljansko milosrđe ostaje svetao primer srpskog viteštva svim budućim i pobednicima i poraženima.