Valjevska bruka

Putnici namernici, savremeno rečeno turisti, u samom centru Valjeva već tri godine zatiču ruiniranu zgradu Valjevske štedionice. Desetak metara ispred zgrade nalazi se spomenik pesnikinji Desanki Maksimović. Pokušaj da fotografijom zabeležite uspomenu, zahteva veštinu da u fotošopu izbrišete izvaljene prozore, zamandaljena vrata, odvaljene oluke. Desanka to nije zaslužila. Njeni đaci iz Valjevske gimnazije – arhitekte, slikari, lekari, novinari, istoričari, sudije i advokati, profesori i učitelji, s retkim dugovečnim izuzecima – nisu više među živima.

Na njihovim potomcima, političarima, menadžerima, biznismenima, ostaje bruka da velelepna zgrada sazidana za samo godinu dana, od 1903. do 1904, ruži grad, umesto da ga krasi kao nekada. Useljena je decembra 1905. Znali su Valjevci, trgovci, zanatlije, seljaci da štede. Potrajalo je to kroz dva svetska rata. Onda se 1945. u zgradu uselila opštinska vlast. Kasnije su ispod svodova arhitektonskog čeda inženjera Čedomira Gagića i Leonida Zisića krenuli talasi Radio Valjeva i prve novinske šlajfne lokalnih novina. U poslednje dve godine radio-talase pod krovom ove ustanove, koja je i pored naziva „Napred” otišla korak unazad, odnosno u stečaj, zamenili su golubovi. Da su barem pismonoše, mogli bi odneti poruku opštinskim vlastima da se ne brukaju i nađu novca da sačuvaju od propadanja ono što su im štedljivi valjevski trgovci, zanatlije, ugostitelji, činovnici, seljaci i sveštenici ostavili u amanet.

Vreme proteklo u traženju namene ovom objektu treba zaboraviti. Ideja da se opštinska vlast vrati ovde, gde je boravila od 1945. do 1967, više nije aktuelna. Valja zato razmisliti o tome da se u ovu zgradu na Trgu pesnika preseli Zavičajni muzej pisaca, koji je u skromnom prostoru, tridesetak metara udaljen. Pisci, kojima Valjevo ne oskudeva, neće se ljutiti ako im se pridruže i znameniti slikari, vajari, glumci i reditelji. A eksterijer i enterijer kao da su preslikani iz romana nedavno preminulog književnika Radovana Belog Markovića, koji nam je Kolubaru i Valjevo „staroga premera” zapisao u sećanje. Umetnici nisu zahtevni za održavanje. Dovoljno je za početak zastakliti polupane prozore i golubove iseliti pod strehe, gde im je i mesto. Valjda je za toliko preostalo para u gradskoj kasi.

Dragan Pantelić